“Ba Đình nắng” một tư liệu lịch sử bằng âm nhạc

  01/09/2018

 

Vào thời điểm diễn ra cuộc Cách mạng tháng 8 và đúng 2 tuần sau là ngày thành lập nước 2/9 đã có rất nhiều trang sử ghi lại sự kiện trọng đại này. Nhưng trong văn học, nghệ thuật thì khi ấy các văn nghệ sĩ chưa thể kịp sáng tác. Song, có một bài hát đã phản ánh được sinh động bối cảnh, không khí ngày Quốc khánh của dân tộc ta, mặc dù phải 2 năm sau đó mới ra đời.Đó là bài “Ba Đình nắng” của Bùi Công Kỳ và Vũ Hoàng Địch.

Diễu hành kỷ niệm Quốc khánh 2/9

  Khi Bùi Công Kỳ còn sống, có lần tôi đã được nghe ông kể về việc sáng tác bài hát này. Ông cho biết: Ngày 2/9/1945, ông 26 tuổi, rất may mắn được có mặt tại quảng trường Ba Đình để nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (nay đổi là CHXHCNVN). Đắm mình giữa biển người vô cùng hân hoan hôm đó, lòng ông cũng nao nao, trào lên một cảm xúc hưng phấn khôn xiết. Do trước đó đã có bài hát “Hồn Việt Nam” khá nổi tiếng nên ông tự nhủ ngay sau khi rời khỏi quảng trường ra về sẽ phải viết một bài hát để đánh dấu sự kiện đặc biệt này. Nhưng sau đó, ông bận rất nhiều công việc và cũng loay hoay mãi vẫn  không biết bắt đầu bài hát như thế nào và sẽ khai thác những ý tứ gì. Sau đó phải tới gần 2 năm, đến 1947, tình cờ ông đọc được bài thơ “Ba Đình nắng” của Vũ Hoàng Địch. Thế là ông quyết định sẽ phổ bài thơ thành bài hát.Đọc đi đọc lại bài thơ hàng chục lần, Bùi Công Kỳ thấy tác giả bài thơ đã nói được rất nhiều điều sâu sắc.Sau đó, ông tìm kiếm một ngôn ngữ âm nhạc cho phù hợp nhất để chuyển tải ý tứ bài thơ.

Một chàng trai mới 26 tuổi, chắc chắn chưa thể chín chắn, sâu sắc mà viết nên được một bài ca thật hoành tráng về sự kiện trọng đại nhất của lịch sử dân tộc quả là thành công ngoài sự tưởng tượng của chính tác giả và mọi người. Người nghe đã rất ấn tượng và bị cuốn hút mạnh ở ngay 2 câu mở đầu bài hát trong đó tiết nhạc đầu tiên là một tiếng reo vui đồng thời biểu hiện hình tượng lá cờ đỏ sao vàng của dân tộc đang phấp phới bay trên kỳ đài:“Gió vút lên! Ngọn cờ trên kỳ đài phấp phới. Gió vút lên! Đây bao nguồn sống mới dạt dào”.

Tiết nhạc “gió vút lên” được tác giả viết ngay ở âm khu cao và tiếng vút được hát luyến 4 nốt khiến người nghe tưởng tượng ra tiếng gió mùa thu, đồng thời hình dung lá cờ bay phấp phới, rất kiêu hãnh trên kỳ đài đặt ở vị trí cao so với mặt bằng quảng trường Ba Đình lúc ấy. Có thể nói chủ đề bài thơ của Vũ Hoàng Địch xuyên suốt toàn bộ tác phẩm dồn ở câu thứ 2: Đây bao nguồn sống mới dạt dào.Vâng, từ ngày 19/8 rồi sau đó là ngày 2/9/1945, đất nước ta có một nguồn sống mới thật dạt dào. Đó là toàn thể dân tộc đã đứng lên giải phóng mình thoát khỏi xiềng xích nô lệ, giành độc lập tự do. Chủ đề xuyên suốt đó luôn được tái hiện qua hình tượng lá cờ đỏ sao vàng hiện ra trong bài thơ thành bài hát: “Tôi về đây lắng nghe bao tiếng gọi của mùa thu Cách mạng vàng sao. Tôi về đây trong nắng nhớ thu nào. Sao vàng mọc, muôn sao vàng tung cánh”. Sang đoạn sau của bài hát, hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng lại được tô đậm thêm. Có cảm giác như sắc đỏ của quốc kỳ đã nhuộm thắm cả một không gian rộng lớn, rực rỡ cả Thủ đô: “Ba mươi sáu phố phường hôm ấy là những nhánh sông đỏ bóng cờ. Chói lọi sao vàng hoa vĩ đại. Năm cánh xòe trên năm cửa ô”.Năm cánh sao mà xòe trên năm cửa ô thì quả là một tưởng tượng ngoạn mục. Chỉ có người dân của một đất nước vừa thoát khỏi tròng nô lệ, được nghển cổ thở hít bầu không khí tự do mới có thể có được cảm xúc như thế và mới liên tưởng được như thế. Trong câu nhạc trên, Bùi Công Kỳ đã xử lý tiếng cánh ở nốt fa thăng là nốt cao nhất bài (các nốt son chỉ hát lướt), lại quy định ngân tự do. Nếu người hát cảm nhận được cảm xúc và ý đồ của nhạc sĩ sẽ tạo được hình tượng bề thế của một không gian cao, rộng, bao la, kỳ vĩ của 5 cửa ô.

Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 - ảnh tư liệu

Cách mạng Việt Nam, nền độc lập của Việt Nam luôn gắn liền với vị lãnh tụ vô vàn kính yêu của dân tộc – Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sự kiện lịch sử trọng đại diễn ra vào ngày 2/9/1945 cũng gắn liền với hình ảnh của Người.Bởi vậy, các tác giả bài hát đã viết về Người thật sinh động. Bài hát này không nằm trong số những bài hát viết về Bác Hồ, nhưng hình ảnh Người hiện ra sinh động, thiêng liêng không khác những bài hát hay nhất nói đến Người trong kho tàng ca khúc Cách mạng Việt Nam. Đó là một đoạn nhạc được nhạc sĩ  thay đổi tiết tấu, từ dàn trải trước đó, thành nhanh hơn, vui hoạt, náo nhiệt, diễn tả cảm xúc, tâm trạng của quốc dân đồng bào khi nhìn thấy Bác trên kỳ đài: “Hoan hô! Ta đón Cha về, đón trong nắng vàng tươi ngày độc lập. A ha! Có tiếng người reo.Sao vàng vừa mọc.Cha hiện lên giọng nói hẹn thành công”.Ai có mặt tại quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 đều nhớ mãi một câu nói của Hồ Chủ tịch – câu nói bình dị mà vô cùng thân thương, làm ấm áp cõi lòng muôn dân. Trước khi đọc bản Tuyên ngôn độc lập, Người hỏi mọi người: “Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?” Số là Bác quê ở Nghệ An, Người sợ bà con ở Hà Nội không quen nghe giọng xứ Nghệ, sẽ không rõ. Và ngay sau đó là hai tiếng “Có ạ!” vang lên dưới quảng trường như sấm dậy. Chi tiết ấy đã được Vũ Hoàng Địch đưa vào bài thơ và Bùi Công Kỳ phổ thành câu hát rất mềm mại, hát mà như nói, thủ thỉ ân tình: “Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?”.

“Ba Đình nắng” chỉ có một đoạn nói về Bác. Nhưng hình ảnh Người hiện ra rất đậm nét, đã làm nên giá trị của ca khúc lịch sử này: “Bộ ka-ki đã bạc với gió sương. Người hiện thân sức mạnh của hòa bình. Nắng Ba Đình đây tia sáng anh linh. Còn ghi lại trên cỏ hoa đang nở.Chiều nay về lòng ta vẫn nhớ.Tiếng Cha già xen lẫn tiếng hoan hô”.

Trong kho tàng ca khúc Cách mạng Việt Nam, “Ba Đình nắng” có giá trị lịch sử đặc biệt.Ca khúc này như một hồi ký về sự kiện trọng đại có một không hai của dân tộc. Giá trị của tác phẩm ở những chi tiết sinh động, chân thực, ở tính hoành tráng, mang tính chất sử thi, anh hùng ca. Giai điệu ca khúc mới mẻ, hiện đại. Tuy nhiên, bài hát không dễ thể hiện.Trong những người từng hát bài này, NSND Trần Khánh thành công nhất. Giọng ông âm vang, ấm áp, hào sảng, có âm vực rất rộng (tới 2 quãng 8), xuống trầm vẫn rõ lời, lên cao vẫn sáng, không gắt, chói. Trần Khánh đã qua đời nhưng những ca khúc do ông hát vẫn sống mãi trong trái tim nhiều thế hệ công chúng, trong đó người ta không thể quên Ba Đình nắng.

Hôm nay, nghe lại “Ba Đình nắng”, mặc dù thời gian trôi qua đã rất nhiều năm, đã hơn 2 phần ba thế kỷ, nhưng lòng ta vẫn nguyên vẹn cảm xúc về ngày lịch sử trọng đại nhất của dân tộc, tưởng như vừa mới diễn ra.

“Ba Đình nắng” của Bùi Công Kỳ và Võ Hoàng Địch đã sống mãi với thời gian như một tư liệu lịch sử giá trị bằng âm thanh, mãi mãi còn in đậm trong tâm khảm bao người.

Thôn Ca

Nhạc sĩ phổ bài bài thơ thành bài hát sinh ngày 19/11/1919 tại Nam Định, mất năm 1985, hưởng thọ 66 tuổi. Trước Cách mạng tháng 8, ông sáng tác bài hát đầu tay: “Hồn Việt Nam”. Từ năm 1946, ông làm công tác văn hóa ở Ty Thông tin Phú Thọ. Ông nhập ngũ năm 1949, lúc 30 tuổi và làm trưởng đoàn văn công sư đoàn 316, rồi sau đó chuyển sang trưởng đoàn văn công Tổng cục Hậu cần. Sau hòa bình lập lại (1954), Bùi Công Kỳ chuyển ngành về làm chuyên viên rồi Trưởng ban Văn nghệ Đài phát thanh TVNV. Đến năm 1972, chuyển sang làm Trưởng ban Văn nghệ Đài THVN.

Có lẽ rất ít người biết Bùi Công Kỳ là đồng tác giả bài “Giọt mưa thu”  nổi tiếng cùng với Đặng Thế Phong. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông có một số ca khúc được người nghe biết đến: “Nông dân biết ơn  cụ Hồ”, “Bài ca biên giới”, “Tây Bắc hát mừng chiến thắng”… 

Tin liên quan:

Nhạc sỹ Bùi Công Kỳ và “Ba Đình nắng”

 

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 6
  • 963
  • 1,613,336