Bùi Điền với phong trào Cần Vương Bình Định

  11/03/2017

Bùi Điền sinh năm 1838, người huyện Phù Mỹ. Ông là người thông thạo võ nghệ được tuyển chọn vào lính kinh tại triều đình Huế, giữ chức Quân thuộc lính thần cơ hậu vệ. Khi xảy ra vụ binh biến, hưởng ứng chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, ông đưa vợ và con về Bình Định tập hợp lực lượng chống Pháp, lập căn cứ vùng núi Súy (Mỹ Hòa, Phù Mỹ) chiến đấu trong phong trào Cần Vương do Đào Doãn Địch khởi xướng.

 

Ông lập đại đồn ở xứ Cây Gia huyện Phù Mỹ tập hợp mọi tầng lớp yêu nước tại địa phương liên kết chặt chẽ các đạo nghĩa quân khác trong và ngoài tỉnh tham gia kháng chiến.

Những năm 1885 – 1887 hưởng ứng phong trào Cần Vương chống Pháp ở Bình Định, Bùi Điền đã tập hợp lực lượng nghĩa quân cùng nguyên soái Mai Xuân Thưởng tham gia đánh giặc. Ông rất được Mai Xuân Thưởng tin cậy và đã giao trọng trách xây dựng khu căn cứ tiền tiêu ở núi Chớp Chài (xã Mỹ Châu ngày nay) và giữ chức thống trấn hai huyện Phù Mỹ và Bồng Sơn (nay thuộc huyện Hoài Nhơn). Dưới ngọn cờ của ông trai tráng Mỹ Hòa cũng hăng hái tham gia lực lượng nghĩa quân, cung cấp tiếp tế lương thực cho nghĩa quân. Tại Mỹ Hòa còn lưu truyền câu ca dao: “Em lo canh giữ gà heo; Để anh đi lính anh theo ông Bùi”. Bùi Điền đã dùng chùa Hang và dãy núi chạy dài đến núi Súy giáp xã Mỹ Trinh làm căn cứ luyện tập nghĩa quân, hình thành xưởng rèn đúc vũ khí, xây dựng bãi tập cho quân sĩ… Những nơi này hiện vẫn còn dấu tích. Hoạt động lớn đầu tiên của lực lượng Cần Vương Bình Định, trong đó có lực lượng văn thân huyện Phù Mỹ đã tham gia đánh chiếm Tỉnh thành Bình Định (7/1885). Lực lượng văn thân nhiều nơi trong tỉnh cùng kéo về đây tham gia bao vây và kêu gọi quan quân trong thành hợp tác chống Pháp.

Tháng 12/1885 nghĩa quân Bình Định do Bùi Điền, Tăng Doãn Văn, Đặng Đề… cùng nghĩa quân Nguyễn Bá Loan bao vây đồn Lão Thuộc (An Đỗ, xã Hoài Sơn, huyện Hoài Nhơn) nằm trên tuyến sơn phòng Nghĩa Định. Đồn Lão Thuộc là một đồn quan trọng, có nhiều lương thực và súng đạn. Lúc đó các quan giữ đồn là Đề đốc Đinh Hội, các lãnh binh Vũ Lân, Phạm Sỹ… hay tin mở cửa đồn, kéo quân ra hàng phục. Mai Xuân Thưởng đã phong cho Đinh Hội chức Thống trấn, Vũ Lân chức Đề đốc, Phạm Sỹ chức Lãnh binh và giao hai người giữ đồn Lão Thuộc.

Tháng 2/1886 từ đèo Bình Đê nghĩa quân Bình Định do Bùi Điền, Võ Đạt, Đặng Đề chỉ huy bao vây và chiếm giữ huyện đường Mộ Đức rồi chia quân canh giữ. Từ đồn Lão Thuộc một đạo quân khác do Tăng Doãn Văn chỉ huy tiến ra đánh chiếm huyện đường Đức Phổ. Sau khi chiếm được huyện đường Đức Phổ, nghĩa quân kéo ra phối hợp với lực lượng đang chờ ở huyện Mộ Đức rồi ra chiếm Tỉnh thành Quảng Ngãi. Nhưng đạo quân thứ ba này vừa đến cầu Trà Câu (nay thuộc xã Phổ Văn, huyện Đức Phổ) thì gặp phải quân của Nguyễn Thân mai phục, trận chiến diễn ra ác liệt từ Trà Câu đến chợ Trà Câu dài khoảng 1 km. Cuộc chiến đấu không cân sức cuối cùng nghĩa quân phải rút về cố thủ ở Bình Định. Từ cuối năm 1885 đến cuối năm 1886, phong trào Cần Vương ở Bình Định ngày càng phát triển và mở rộng địa bàn hoạt động, ảnh hưởng đến nhiều tỉnh khác ở Trung và Nam kỳ. Vì vậy thực dân Pháp và tay sai đã thực hiện kế hoạch tấn công và đàn áp quy mô lớn đối với phong trào kháng chiến ở Bình Định.

Tháng 2/1887 Nguyễn Thân đem quân phá đồn Lão Thuộc; Đinh Hội, Vũ Lân, Phạm Sỹ ra đầu hàng. Được tin mật báo cánh quân của Bùi Điền chỉ huy kéo quân ra Quảng Ngãi, còn cánh quân của Đặng Đề chặn tại đèo Bình Đê. Có thể nói vào lúc này nghĩa quân Cần Vương Bình Định gần rơi vào tình trạng cô lập giữa các lực lượng Nguyễn Thân và quân Pháp.

Đến tháng 3/1887 hay tin quân Pháp và Trần Bá Lộc kéo quân ra Quy Nhơn, Nguyễn Thân cho quân vượt đèo Phủ Cũ vào huyện Phù Mỹ tiến hành bao vây đánh chiếm các căn cứ Chớp Chài, núi Súy, Truông Gia Vấn... Nghĩa quân Phù Mỹ chống trả quyết liệt, trước sức tấn công của giặc, Bùi Điền phải bỏ căn cứ lùi vào Nam Bình Định. Nguyên nhân của sự thất bại này, đó là thiếu một sự thống nhất trong đường lối, lực lượng nghĩa quân Cần Vương phía Bắc Bình Định dần sớm bị tan vỡ và thất bại.

Sau những trận kháng cự ác liệt của nghĩa quân ở Phù Ly, Bàu Sấu, Thủ Thiện, Đồng Hưu… phong trào Cần Vương Bình Định bị giặc Pháp đàn áp và suy yếu. Mọi liên lạc với phong trào kháng chiến ở các tỉnh bị cắt đứt, nghĩa quân không còn đủ thời gian để củng cố lực lượng, các thủ lĩnh phong trào bị bắt, đặc biệt sau khi Mai Xuân Thưởng bị bắt phong trào Cần Vương ở Bình Định thất bại hoàn toàn.

Sau khi bị thất bại Bùi Điền, Mai Xuân Thưởng, Nguyễn Đức Nhuận cùng 9 người khác bị triều đình Đồng Khánh xử tử vào ngày 7/6/1887 năm Đinh Hợi tại Gò Chàm Đông Nam thành Bình Định. Cảm phục vì lòng trung nghĩa đức hy sinh vì nghĩa lớn của ông, nhân dân đã đưa ông về mai táng tại quê nhà. Ông xứng đáng là một danh nhân của quê hương Bình Định.

(Theo Bảo Định)

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 9
  • 1386
  • 3,343,355