ĐẠI ĐÔ ĐỐC TÂY SƠN BÙI HỮU HIẾU (Phần 1)

  13/02/2017

Hình ảnh miêu tả quân Tây Sơn đại phá quân Thanh 

Trong mấy thập niên trở lại đây, do cố gắng không mệt mỏi của các nhà sử học và các nhà khoa học xã hội khác, phong trào cách mạng nông dân Tây Sơn và các nhân vật gắn bó với phong trào này đã được nghiên cứu làm sáng tỏ và đạt được những thành tựu to lớn.

Các tác giả đã khôi phục lại tương đối đúng đắn diễn biến,các bước phát triển của phong trào,các trận đánh,các chiến dịch của cuộc chiến tranh nông dân vĩ đại.Lịch sử cũng đã đánh giá đúng đắn vai trò công lao của những lãnh tụ,tướng lĩnh Tây sơn,trả lại cho họ vị trí xứng đáng ,đưa họ về với dòng chảy của lịch sử dân tộc.

    Sách”Tây Sơn lương tướng ngoại truyện” của Tiến sĩ Nguyễn Trọng Trì(1854-1922) biên soạn đề cập đến tư chất,sự nghiệp của 14 vị võ tướng,trong đó có 8 võ tướng quê ở Nghĩa-Bình:

    -Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết

    -Đô đốc NGuyễn Văn Lộc

   -Tướng quân Lê Văn Hưng

    -Tướng quân Phạm Cầu Chính

   -Tướng quân Võ Đình Tú

   -Tướng quân đặng Xuân Phong[1]

   Trong cuốn “Danh tướng Việt Nam,tập 3 tập chuyên khảo về các danh tướng nông dân thế kỷ XVIII và phong trào Tây Sơn, ông Nguyễn Khắc Thuần đã nêu lên các danh tướng Tây Sơn:

   -Thiếu phó Trần Quang Diệu

   -Đại đô đốc Vũ Văn Dũng

   -Đô đốc Nội hầu Phan Văn Lân

   -Đô đốc Ngô Văn Sở

   Đô đốc Nguyễn Văn Tuyết

   -Tây sơn nữ tướng Bùi Thị Xuân

   -Đô đốc Đặng Tiến Đông.[2]

   Ngoài các võ tướng ,các tác giả còn nghiên cứu khôi phục lại tương đối rõ ràng cuộc đời sự nghiệp những trí thức trở thành các nhà chính trị,ngoại giao lỗi lạc thời đại Tây Sơn:

   -Ngô Thời Nhậm(1746-1802)

   -Phan Huy Ích(1751-1822)

   -Trần Bá lãm

   -Võ Huy Tấn

   -Nguyễn Văn Dụng.

   -Trần Thuận Ngôn.[3]

   Ai cũng biết rằng,phong trào chiến tranh cách mạng nông dân Tây Sơn tồn tại 18 năm,có qui mô cả nước thì không chỉ có khoảng 20 người văn võ cao cấp như lịch sử đã biết.Các tướng lĩnh,các đô đốc,các đại đô đốc,các nhà chính trị,các nhà ngoại giao còn nhiều hơn nữa.Nhưng một thực tế là sau khi triều Tây Sơn sụp đổ,Nguyễn Ánh và vương triều Nguyễn đã tiến hành trả thù,truy lùng những tướng lĩnh,những người cộng tác với Tây Sơn một cách hết sức dã man,biểu hiện mối thù giai cấp không đội trời chung của Vương Triều Nguyễn với nhà Tây Sơn.Mộ Nguyễn Nhạc,Nguyễn Huệ,Nguyễn Lữ bị khai quật và xương sọ bị giam vào ngục tối.Vua Cảnh Thịnh và các con của vua Quang trung như Quang Thuỳ,Quang Bàn,Quang Cương,Quang Tự,Quang Thất,Quang Duy đều bị bắt và bị hành hình tàn khốc.Bắc cung hoàng hậu Lê Ngọc Hân và hai con bị bắt và bị thắt cổ chết.Bà Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền,mẹ Lê Ngọc Hân bí mật tìm thi hài con gái và hai cháu về chôn ở Phù Ninh(Bắc Ninh).50 năm sau việc bại lộ,vua Thiệu Trị ra lệnh khai quật ba ngôi mộ,ném hài cốt xuống sông.Tổng đốc Bắc Ninh vì việc này mà bị giáng chức.Rùng rợn nhất là Nguyễn Ánh hành quyết vợ chồng Thiếu phó Trần Quang Diệu.Trần Quang Diệu bị lột da ,Bùi Thị Xuân thì bị quân Nguyễn dùng voi xé xác,con gái thì bị thiêu sống.Các tướng lĩnh của Nguyễn Ánh cũng đua nhau trã tư thù tư oán,giết hại những người cộng tác với Tây Sơn.Tay chân của Nguyễn Ánh đã đánh chết  nhà ngoại giao,nhà chính trị tài năng Ngô Thời Nhậm bằng roi tẩm thuốc độc.Triều Tây Sơn bị các sử sách và các văn kiện của nhà Nguyễn gọi là “Nguỵ Triều”.Nhà Nguyễn cố gắng xoá đi tất cả những dấu tích của Vương Triều Tây Sơn ở các văn bia, đền miếu...

   Sự trả thù khốc liệt,tàn bạo lâu dài của Vương Triều Nguyễn đã làm cho các tướng lĩnh và những người cộng tác với Tây Sơn khi đại cục thất bại,chính quyền này sụp đổ đã phải phiêu tán,mai danh ẩn tích,thay họ đổi tên,ngay cả gia phả của dòng họ của những người đó cũng không dám ghi sự thực.Hậu quả là người đương thời,người hậu thế và cả sử sách đều không biết về họ,hoặc là biết không chính xác,hoặc là chỉ biết được giai đoạn đầu,còn giai đoạn hậu Tây Sơn của họ thì phần lớn dựa vào giả thuyết.Như số phận không rõ ràng sau khi triều đại Tây Sơn sụp đổ của Phan Văn Lân,của Nguyễn Văn Tuyết,của Vũ Văn Dũng và còn biết bao nhiêu tướng lĩnh  khác nữa.Nhưng cũng có những tướng lĩnh mai danh ẩn tích về  sống trong sự đùm bọc của quê hưong,của dòng họ,của gia đình và bình an cho đến trọn đời.Gia phả họ mạc còn ghi vài dòng về họ.Con cháu đời nay còn giữ được những di vật lịch sử quí giá quan trọng của thời đại Tây Sơn. Đó là trường hợp hi hữu cho đến nay vẫn là có một không hai của danh tướng Đại đô đốc Tây sơn Bùi Hữu Hiếu ở làng Thượng Văn,xã Thăng Thọ,huyện Nông Cống tỉnh Thanh Hoá.

   Về sự nghiệp,cuộc đời của ông Bùi Hữu Hiếu được ghi trong gia phả dòng họ Bùi Hữu đại lược như sau:”Năm 1786,sau khi tiêu diệt toàn bộ lực lượng chúa Nguyễn ở Đàng Trong,Nguyễn Huệ quay ra bắc tiêu diệt quân Trịnh,giải phóng một miền đất từ Phú Xuân đến sông Gianh .Sau đó Nguyễn Huệ vượt sông Gianh tiến ra Bắc Hà với khẩu hiệu “Phù Lê diệt Trịnh”.Hai ông Bùi Hữu Hiếu và Bùi Hữu Thự là hai anh em ruột,cháu đời thứ 7 của dòng họ Bùi Hữu,văn võ song toàn đã đi theo nghĩa quân Tây Sơn(Gia phả dòng họ Bùi Hữu viết dưới thời Nguyễn ghi là bị quân Nam Hà(Tây Sơn) bắt).Hai ông từng tham gia đánh Nam dẹp Bắc. Ông em Bùi Hữư Thự mất tích trong cuộc giao tranh giữa quân Tây Sơn với Nguyễn Ánh.Dòng họ Bùi lấy ngày 16 tháng 8 âm lịch,ngày hai ông theo nghĩa quân Tây Sơn làm giỗ ông. Ông Bùi Hữu Hiếu là người học rộng tài giỏi làm tướng dưới trướng của Nguyễn Huệ.Khi Quang Trung còn sống ông rất đựoc tin cẩn, đã có lần đi sứ Trung Quốc. Ông làm Đô đốc phó tướng cùng Vũ Văn Dũng cầm quân chống Nguyễn Ánh .Khi Tây Sơn bị Nguyễn Ánh tấn công,Bùi Hữu Hiếu cùng Vũ Văn Dũng ra Bắc nhằm xây dựng lại lực lượng tại vùng Nghệ An, Thanh Hoá chống lại nhà Nguyễn.Hai ông tìm về quê hương Nông Cống của Bùi Hữu Hiếu. Bọn Phạm Ngọc phác,Phạm Ngọc Thuỵ ở xã Thăng Bình (Nông Cống) biết quân Tây Sơn đang bị nguy cấp nên mưu sát hại.Biết thời vận không còn , ông Vũ Văn Dũng muốn dùng cái chết của mình để mưư lợi cho  dân, ông tự nộp mình và bảo bọn thổ hào Phạm Ngọc Phác,Phạm Ngọc Thuỵ đem nộp ông cho nhà Nguyễn mà lấy thưởng.Nhờ vậy nhà Nguyễn đã cấp cho làng Ngọ Xá khu Đồng Trại(Thuộc làng Thượng Văn,xã Thăng Thọ). Để nhớ ơn ông ,nhân dân làng Ngọ Xá hàng năm đều tế lễ Đại tư đồ Vũ Văn Dũng,12 năm lại một lần tế đại lễ.

   Còn ông Bùi Hữu Hiếu về quê mai danh ẩn tích, được sự che chở đùm bọc của họ hàng bà con làng xóm, ông sống yên ổn và lập gia đình với bà Vũ Thị Đạt,người ở gần làng Ngọ Xá.Ngày cưới phải nhờ em ruột là Bùi Hữu Tiến thay mặt chú rể đi đón dâu. Ông đã góp phần giáo dục con em trong dòng họ,làng xóm truyền thống yêu nước yêu chính nghĩa,khí phách anh hùng của những chiến sĩ phong trào Tây Sơn”.[4]

   Ngày nay,hậu duệ của dòng họ Bùi Hữu đã biên soạn lại cuốn gia phả bằng chữ quốc Ngữ trên cơ sở cuốn gia phả xưa nhất là cuốn “Gia phả Bùi Tộc” biên soạn vào đời Cảnh Hưng(Lê Hiển Tông) bằng chữ Hán và cuốn “Gia phả Bùi Tộc” biên soạn vào thời Bảo Đại cũng bằng chữ Hán.Hậu duệ ngày nay của dòng họ Bùi Hữu đã dựa vào hai cuốn gia phả trên để soạn ba cuốn gia phả bằng chữ quốc Ngữ:”Gia phả Bùi Tộc” năm 1970,”Gia phả bùi Tộc ‘Năm 1984 và “Gia phả họ Bùi Hữu”năm 2000 do ông Bùi Hữu Thược chủ biên là cuốn tổng hợp kế thừa tất cả các cuốn Gia phả trên ,có bổ sung những thế hệ mới của dòng họ.Như vậy tư liệu của dòng họ Bùi Hữu về Đại đô đốc Tây Sơn là đáng tin cậy.

   Ở nhiều làng xã của vùng Nông Cống cho đến nay còn lưu truyền nhiều giai thoại,truyền thuyết về hai nhân vật Bùi Hữu Hiếu và Vũ Văn Dũng.Như truyền thuyết sau khi đem nộp ông Vũ Văn Dũng cho nhà Nguyễn và được thưởng ruộng,dân làng quên tế lễ ông.Cho nên làng Ngọ Xá mất mùa,hoả hoạn,người già và gia súc chết thường xuyên.Hồn thiêng ông Vũ Văn Dũng về báo mộng đòi tế lễ.Từ đó nhân dân làng Ngọ Xá lập đền thờ ông hàng năm tế lễ,12 năm một lần tế đại lễ.[5]

   Sách “Địa chí Nông Cống” cũng ghi lại truyền thuyết về cuối đời của Đại đô đốc Vũ Văn Dũng khi chạy về Nông Cống, đại thể nội dung như trong gia phả dòng họ Bùi Hữu.Cái khác của “Địa chí Nông Cống “ là ông Vũ Văn Dũng cùng chạy về Nông cống không phải với ông Bùi Hữu Hiếu mà với Thiếu phó Trần Quang Diệu,lại còn đem theo hai đứa con nhỏ không biết là của ông Dũng hay là của ông Diệu.Cả 4 người đều bị quân Nguyễn giết chết.Sách” Địa chí Nông Cống “Cũng nêu lên việc dân làng lập đình thờ và hàng năm tế lễ hai ông Vũ Văn Dũng và Trần Quang Diệu là có thực: đình Xa Lý ở Làng Sẻ(Xa Lý),xã Thănng Bình thờ Thiếu phó Trần Quang Diệu và Đại tư đồ Vũ Văn Dũng. Đình làng Ngọ Xá,xã Thăng Bình thờ Đại tư đồ Vũ Văn Dũng.Trong nghi thức tế lễ ở cả hai đình chủ sự phải đọc hai bài văn tế.Nhưng có lẽ để che dấu nhà Nguyễn,nội dung hai bài văn tế chỉ mô tả phong cảnh tươi đẹp của hai làng Xa Lý và Ngọ Xá mà thôi.

   Di vật quan trọng nhất để minh chứng Bùi Hữư Hiếu là Đại đô đốc nhà Tây Sơn là chiếc ấn Đại đô đốc của ông.Khi ông Hiếu sắp mất đã trao hiện vật quí giá này cho con trai là ông Bùi Hữư Huân và dòng họ Bui Hữu lưu truyền giữ gìn cẩn thận cho đến ngày nay.Chiếc Ấn đúc bằng đồng nguyên chất,hình chữ Nhật,chiều rộng      cm,chiều dài   cm,dầy    cm,núm tay cầm có hình           ,chung quanh mặt ấn trang trí hoa văn         ,chính giữa ấn là hai dòng chữ Hán-Nôm:”Hữu bật đạo tổng hữư chi các vệ Đại đô đốc.Bính thìn niên quí xuân nguyệt cát nhật tạo”.

   Như vậy ông Bui Hữu Hiếu được phong Đại đô đốc dưới thời vua Cảnh Thịnh năm 1796(Bính thìn).

   Về di tích gồm Từ Đường chính của dòng họ Bùi Hữu và khu mộ táng của dòng họ.Qua nhiều thăng trầm của thời gian,qua nhiều đời con cháu nhưng Từ Đường vẫn giữ được những nét cổ xưa,những hiện vật phong phú tiêu biểu cho một Từ Đường của một gia tộc lớn ở Việt Nam.Từ Đường được lập ngay từ khi dòng họ Bùi Hữư mới đến Nông Cống lập nghiệp và được trùng tu nhiều lần.Lần trùng tu xưa nhất là vào năm Thành Thái thứ IX(1898),lần gần nhất là vào năm 2003.Từ Đường là nới thờ ông –bà Thái Thuỷ tổ họ Bùi Hữu,tức Bùi Thượng Công Bùi Hữu Doãn(Đảm Phủ Quân) cùng vợ ông là bà Nguyễn Thị Khang(Bà Đá phu nhân ) người đã sáng lập nên làng NgọcTthiện(Thượng Văn bây giờ).Ngoài ra Từ Đường còn thờ Đaị càn quốc gia Nam hải tam toà tứ vị Thánh nương đẳng phúc thần. Đến năm Cảnh Hưng thứ 40(Lê Hiển Tông 1740-1786),từ đường được nhà Lê phong sắc thần.Hai danh tướng của dòng họ Bùi Hữu: ông Bùi Hữư Hiếu và Bùi Hữu Thự vì là công thần của Vương Triều Tây sơn nên được dòng họ đặc cách thờ ở Từ Đường nay,dù đến hai ông so với ông tổ của dòng họ từ Quỳnh Lưu Nghệ An ra Nông Cống lập nghiệpđã là đời thứ 7 thuộc chi thứ 3.[6]Vì thờ hai danh tướng trong đó có một Đại đô đốc triều Tây Sơn nên Từ Đường của dòng họ Bùi Hữư được xếp hạng di tich văn hoá của tỉnh Thanh Hoá.

   Tóm lại qua tư liệu bằng văn (Gia phả dòng họ Bùi Hữu),qua tư liệu dân gian(Truyền thuyết về hai ông Bùi Hữu Thự,Bùi Hữu Hiếu,Vũ Văn Dũng lưu truyền ở vùng Nông Cống),qua di tích còn lại tương đối đầy đủ(đình làng Ngọ Xá, đình làng Xa Lý,Từ Đường dòng họ Bùi Hữu thờ hai cựư thần của Vương Triều Tây Sơn),qua hiện vật còn lại(ấn Đại đô đốc Tây Sơn của ông Bùi Hữu Hiếu) rõ ràng có một Đại đô đốc Tây Sơn ở Nông Cống ,Thanh Hoá là ông Bùi Hữu Hiếu mà giới nghiên cứu lịch sử hoàn toàn chưa hề biết đến, ít nhất là đến thời điểm trước năm 2002,trước khi có bài thông báo của chúng tôi về vấn đề này trên tạp chí “Nghiên cứu lich sử”.[7]

   VẤN ĐỀ ĐẶT RA-KHÓ KHĂN VÀ CƠ SỞ LẬP LUẬN:Như vậy có một Đại đô đốc Tây Sơn ở Nông Cống ,Thanh Hoá mà lịch sử chưa hề biết đến là có thật.Từ đó những vấn đề đặt ra cho giới sử học về nhân vật này là hết sức phong phú và nhiều khía cạnh,nhiều góc độ khac nhau.Riêng chúng tôi cho rằng trước hết phải làm sáng tỏ:

   -Bùi HữưHiếu và em ông là Bùi Hữu Thự tham gia phong trào Tây Sơn vào thời gian nào?

   -Cũng như các tướng soái Tây Sơn khác,cuộc đời chủ yếu của ông là binh nghiệp,vậy ông Bùi Hữu Hiếu đã tham gia những trận đánh nào?

   -Theo gia phả dòng họ Bùi Hữu thì ông còn là nhà ngoại giao,từng được vua Quang Trung cử đi sứ Trung Quốc.Vậy ông Bùi Hữư Hiếu đi sứ trong phái bộ nào và trong thời gian nào?

   -Qua tư liệu về cuộc đời sự nghiệp Bùi Hữu Hiếu,thử bàn lại giai đoạn cuối cùng cuộc đời Đại đô đốc Vũ Văn Dũng cũng như quê quán của ông?

   Giải quyết trã lời những vấn đề trên hay nhiều vấn đề khác khi nghiên cứư nhân vật lịch sử Bùi Hữu Hiếu không chỉ là công việccủa một vài người mà là công việc của rất nhiều người trong giới nghiên cứu sử học nói riêng và khoa hộc xã hội nói chung,của giới nghiên cứu trung ương và địa phuơng.Bởi đây là công việc hết sức khó khăn vì chúng ta không có một nguồn tư liệu nào ngoài những dòng ngắn ngủi trong gia phả họ Bùi Hữu,ngoài những tài liệu mang tính chất dã sử dân gian ở vùng Thọ Thăng,Thăng Bình Nông Cống xứ Thanh,ngoài những vật chứng ở Từ Đường dòng họ này và chiếc ấn Đại đô đốc còn lại.Bài thông báo ngắn của chúng tôi trên “Nghiên cứu lịch sử” số 1(320 ) năm 2002 chỉ hoàn toàn là lời nhắn nhủ giới nghiên cứu, đặc biệt là giới nghiên cứu lịch sử để mong muốn có một”cuộc ra quân”, chung sức giải quyết vấn đề này. Đã không biết thì thôi.Nhưng khi đã biết Bùi Hữu Hiếu là Đại đô đốc Tây Sơn thì ông phải được nghiên cứu như chúng ta từng nghiên cứu các danh tướng,các nhân vật khác của triều đại này để làm phong phú sáng tỏ hơn lịch sử của một phong trào cách mạng nông dân vĩ đại.Trước khó khăn về tư liệu để có thể hoàn thành một công trình khoa học tương đối nghiêm túc,chúng tôi có ý định viết ‘Đại đô đốc Tây Sơn Bùi Hữu Hiếu” dươí dạng một thiên tiểu thuyết lịch sử.Với thể loại này có thể tận dụng những dã sử,những truyền thuyết để khôi phục lại sự nghiệp và cuộc đời của ông.Vì thể loại tiểu thuyết này được phép hư cấu nên trong thực có giả,trong giả có thực mà không ai có thể bắt bẻ được.Nhưng tiểu thuyết vẫn chỉ là tiểu thuyết. Điều cơ bản là phải khôi phục lại tương đối chân xác,hợp lý cuộc đời và sự nghiệp của danh tướng Tây Sơn này.Cả dòng họ Bùi Hữu đều có nguyện vọng cháy bỏng như vậy.Chúng ta cũng có khát vọng như dòng họ Bùi Hữu.Thế là tôi bất chấp những khó khăn,mạo muội cầm bút viết cuốn sách nhỏ này.

   Nhưng không phải tôi hoàn toàn xây dựng ‘Lâu đài trên bãi cát”.Qua diễn biến của phong trào cách mạng nông dân Tây Sơn,qua tính cách tài năng dùng người của vua Quang Trung,qua những dòng gia phả ngắn ngủi nhưng cơ bản nhất về cuộc đời ông Bùi Hữu Hiếu,về mối quan hệ của ông với các tướng lĩnh Tây Sơn, đặc biệt giữa ông với Đại đô đốc Vũ Văn Dũng,tất cả liên kết lại sẽ cho ta một tư duy lô gíc lịch sử hợp lý để giải quyết những vấn đề đặt ra theo chiều hướng khoa học.

    Vậy ông Bùi Hữu Hiếu và em ông là Bùi Hữu Thự tham gia nghĩa quân Tây Sơn vào lúc nào?Như chúng ta đã biết trên con đường trường chinh, quân Tây Sơn ra Băc 4 lần.Lần thứ nhất vào năm 1786 Quân Tây Sơn ra Bắc với khẩu hiệu “Phù Lê diệt Trịnh”.Lần tiến quân này đội tiên phong do Nguyễn Hữu Chỉnh chỉ huy,hành quân bằng thuyền theo đường biển đánh chiếm Vị Hoàng (Nam Định) làm chỗ đứng chân cho đại quân tập kết.Sau đó đại quân của Nguyễn Huệ cũng tiến ra theo đường biển với 1000 chiến thuyền rồi tập kết ở Vị Hoàng và tiến đánh Thăng Long .Chỉ có một đội quân nhỏ do Vũ Văn Nhậm chỉ huy đi theo đường bộ nhưng tiến rất nhanh tới Vị Hoàng phối hợp với đại quân. Đạo quân đường bộ này không tuyển quân,do đó thanh niên Thanh Hoá trong đó có ông Bùi Hữu Hiếu và em ông không có cơ hội tham gia quân đội Tây Sơn.Hơn nữa nêú hai ông tham gia quân đội Tây Sơn trong lần này thì hai ông sẽ trở thành quân của Vũ Văn Nhậm,không có khã năng được chiến đấu dưới trướng của Nguyễn Huệ  để ông Bùi  Hữu Hiếu thể hiện tài năng, được Nguyễn Huệ tin dùng và thăng tiến sau này.

   Quân Tây Sơn ra bắc lần thứ 2 vào năm 1787 gồm 2 vạn quân do Vũ Văn Nhậm và Ngô Văn Sở chỉ huy theo lệnh của Nguyễn Huệ đi gấp ra Thăng Long diệt Nguyễn Hữu Chỉnh làm phản. Ông Bùi Hữu Hiếu và em ông không thể tham gia quân đội Tây Sơn vào thời gian này.Quân Tây Sơn lần này cũng không tuyển quân.Thứ hai nếu đi theo Tây Sơn trong thời điểm này thì hai ông cũng chỉ trở thành quân của Vũ Văn Nhậm mà thôi.

   Quân Tây Sơn ra Bắc lần 3 vào năm 1788 do Nguyễn Huệ trực tiếp chỉ huy đi rất gấp và hành quân bí mật từ Phú Xuân đến Thăng Long chỉ mất 10 ngày để tiêu diệt Vũ Văn Nhậm làm phản. Đang đêm Nguyễn Huệ vào Thăng Long giết chết Vũ Văn Nhậm tại biệt thự riêng mà sớm hôm sau cả kinh thành mới biết Nguyễn Huệ ra Bắc.Với tính chất nhiệm vụ nên hành quân bí mật thần tốc như vậy của Nguyên Huệ thì hai ông Bùi Hữu Hiếu và Bùi Hữu Thự không thể tham gia quân đội Tây Sơn trong dịp này.

   Khả năng nhiều nhất để ông Bùi Hữu Hiêu và ông Bùi Hữư Thự tham gia phong trào cách mạng nông dân Tây Sơn trong lần quân Tây Sơn ra Bắc lần thứ 4 vào cuối năm 1788 và đầu năm 1789 khi Hoàng đế Quang Trung kéo đại quân ra Bắc đại phá quân Thanh.Lần này đạo chủ lực do Nguyễn Huệ chỉ huy đi theo đường bộ,lại chủ trương tuyển quân rộng rãi ở hai trấn  Nghệ An,Thanh Hoá để bổ sung lược lượng.Những cuộc tuyển quân đó của Vua Quang Trung được thanh niên hai trấn Nghệ An ,Thanh Hoá hưởng ứng nhiệt liệt và tham gia đông đảo. Ở Thanh Hoá đương thời đã lưư truyền câu ca giao”

     Anh đi theo chúa Tây Sơn

     Em về cày cuốc mà thương mẹ già.

   Do sự tham gia tòng quân đông đảo của thanh niên Nghệ An ,Thanh Hoá mà quân số Tây Sơn được nâng lên nhanh chóng,từ 5 vạn khi xuất phát ở kinh thành Phú Xuân đến Thanh Hoá đã lên 10 vạn người.

   Sự tham gia đông đảo của nhândân Bắc Hà vào quân đội Tây Sơn vào cuối năm 1788 đầu năm 1789 không chỉ do lần tiến quân này đại quân Nguyễn Huệ đi theo đường bộ,mở những đợt tuyển quân rộng rãi để tăng cường quân số mà còn do lần ra quân này,quân Tây Sơn đã hoàn toàn chinh phục được tình cảm nhân tâm của nhân dân Đàng Ngoài.Trong cuộc ra Bắc lần thứ nhất 1786,khẩu hiệu “Phù Lê diệt Trịnh”do Nguyễn Huệ đưa ra không phải là lời nói suông mà trở thành hiện thực,minh chứng sự tín nghĩa của quân đội Tây Sơn,của bản thân Nguyễn Hụê.Sau khi lật đổ nhà Trịnh,Nguyễn Huệ đã tôn phò,duy trì ngai vàng nhà Lê,mặc dù triều đình nhà Lê đã quá ư mục nát. Đây là một quyết định chính trị đúng đắn của Nguyễn Huệ để thu phục nhân tâm Bắc Hà.Cho đến khi quân Tây Sơn rút về Phú Xuân,nhà Lê hoàn toàn bất lực trong việc tổ chức cai trị đất nước.Tàn dư nhà Trịnh nổi dậy hoành hành,Nguyễn Hữu Chỉnh làm phản,Vũ Văn Nhậm cũng lăm le xưng bá.Tất cả những thế lực nhằm chia cắt đất nước,gây rối loạn xã hội đều bị Nguyễn Huệ kiên quyết tiêu diệt. Đến khi đó nhân dân Bắc Hà càng tin tưởng rằng chỉ có quân đội Tây Sơn do Nguyễn Huệ lãnh đạo mới đem lại bình yên ,ổn định cho xã hội.Vì thế trong thời gian nguyễn Huệ ra bắc lần 3 đầu năm 1788 nhiều nhà chính trị,tư tưởng,trí thức lớn của Bắc Hà đã ra cộng tác với nhà Tây Sơn,giúp Tây Sơn xây dựng chính quyền, ổn định xã hội:Ngô Thời Nhậm,Phan Huy Ích,Trần Bá Lãm,Ninh Tốn v.v.

   Cho đến khi Lê Chiêu Thống tự bỏ nước mà đi,tự đánh mất ngai vàng,cầu cứu 29 vạn quân Thanh sang xâm lược nuớc ta, giặc Thanh nhanh chóng chiếm một số vùng miền Bắc và tiến vào Thăng long ,thả sức gây biết bao tội ác với nhân dân, đặc biệt là ở mảnh đất đế đô mà không kiêng sợ gì thì khi đó toàn thể nhân dân càng hướng về ngọn cờ Đại nghĩa của Tây Sơn.Họ tin rằng chỉ có Nguyễn Huệ mới có thể đánh bại đựoc quân xâm luợc hùng mạnh,cứu giang sơn xã tắc.Tinh thần giai cấp,tinh thần dân tộc, tinh thần yêu nước của nhân dân lúc này lên đến cao độ,cùng với sự nhận thức rõ ràng của họ về vai trò,sức mạnh của quân đội Tây Sơn đã làm cho nhân dân hăng hái gia nhập quân đội Tây Sơn cứu nước.Nhân dân Bắc Hà không chỉ cho con em mình tòng quân mà còn ủng hộ cung cấp lương thực cho quân đội Tây Sơn.Giáo sĩ Pháp Giăng Se Nô khi đó có mặt tại nước ta đã viết:” Ông(Nguyễn Huệ) không có lương thực nào khác ngoài lương thực tìm thấy trong các làng mà ông đi qua”[8] chính là sự mô tả sự ủng hộ lương thực của nhân dân cho vua Quang Trung .Trong thời điểm này giới văn quan,võ tướng  và nhân tài miền Bắc đi theo chính quyền Tây Sơn ngày càng đông.Ngay đến La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp, một người kiên quyết thoát ly khỏi đời sống chính trị nhưng do tình cảm mến mộ tài năng,đức độ của Quang Trung mà cũng” hạ cố” gặp và bàn bạc mưư lược phá quânThanh với Nguyễn Huệ, đủ thấy sự cảm tình ủng hộ sâu rộng của mọi tầng lớp nhân dân đối với Tây Sơn.

   đối với Thanh Hoá, vua Quang Trung đã cử con thứ ba là Nguyễn Quang Bàn làm trấn thủ mảnh đất trọng yếu này,có Tuấn đức hầu chỉ huy đạo Trung khuông ,Miên trương hầu chỉ huy đạo Nam khuông để phò trợ. Ở địa phương này ,Nguyễn Quang Bàn đã thi hành nhiều chính sách đựoc lòng dân.Trấn lỵ Thanh Hoá của chính quyền Tây Sơn ở Thiên Linh(Xã Quảng Yên,huyện Quảng Xương ngày nay).Dưới con mắt của nhân dân thì đây là “Tiểu triều đình Tây Sơn”.”Tiểu triều đình “ở đây được sự ủng hộ của nhân dân toàn trấn Thanh Hoá nói chung và của nhân dân Nông Cống nói riêng. Ảnh hưởng của Tây Sơn đôí với Nông Cống thật là sâu rộng vì “Tiểu triều đình “rất gần Nông Cống.Nhân dân Nông Cống đã đóng góp nhiều sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Thanh và trong công cuộc xây dựng chế độ Tây Sơn.Theo ‘Địa chí Nông Cống “thì hiện nay còn có gia đình giữ đựoc “Sắc lệnh”của vua Quang Trung,vua Cảnh Thịnh phong thưởng cho người có công giúp nước dưới triều Tây Sơn.Trong cuộc tiến quân ra Bắc đánh quân Thanh năm cuối năm 1788,quân Tây Sơn đã hành quân và đóng quân ở Nông Cống.Truyền thuyết về” Đồn Ông” và “Đồng Đền” còn lưư tuyền và chứng tích ở xã Công Liêm.” Đồn Ông” là nơi đóng quân của quân Tây Sơn khi hành quân ra Bắc,” Đồng Đền” là cánh đồng lúa bị voi Tây Sơn dẫm nát đã được chính quyền đền bù thiệt hại cho nhân dân.[9]

   Như vậy,với cuộc hành quân ra Bắc theo đường bộ do đích thân vua Quang Trung chỉ huy,với việc tuyên truyền cho cuộc chống Thanh cứu nước,việc tuyển quân rộng rãi để tăng quân số của quân Tây Sơn,với lòng yêu nước nồng nàn tham gia chiến đấu bảo vệ tổ quốc,thanh niên Bắc Hà trong đó có Thanh Hoá nô nức tòng quân tham gia quân đội Tây Sơn.Nông Cống là huyện nằm trên đường hành quân, đóng quân của quân đội Tây Sơn,lại có cảm tình và kính phục vua Quang trung,việc tham gia đông đảo của thanh niên Nông Cống,trong đó có hai anh em ông Bùi Hữu Hiếu và Bùi Hữu Thự vào quân đội Tây Sơn vào cuối năm 1788 là điều không thể khác đựơc.

Bùi Hữu Thược

Tin liên quan:

Bùi Thị Xuân…nỗi ngậm ngùi bên cửa Nhật Lệ

Bùi Thị Xuân và giai thoại thuần phục voi trắng

Đô đốc Bùi Thị Xuân xử án 

Bùi Thị Nhạn - Tây Sơn Ngũ phụng thư

Bùi Thị Xuân - Tây Sơn Ngũ phụng thư

 

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 10
  • 709
  • 3,770,470