ĐẠI ĐÔ ĐỐC TÂY SƠN BÙI HỮU HIẾU (Phần 2)

  14/02/2017

 

Cuộc đời binh nghiệp của Đại đô đốc Bùi Hữu Hiếu: Thời điểm tòng quân đi theo Tây Sơn của ông Bùi Hữu Hiếu quyết định đến toàn bộ cuộc đời binh nghiệp và sự thăng tiến vào guồng mày nhà nước Tây Sơn của ông sau này.

Như trên đã trình bày nếu ông Bùi Hữu Hiếu tham gia Tây Sơn vào năm 1786,năm 1787 thì ông chỉ trở thành thuộc hạ của Vũ Văn Nhậm. Ông chỉ  tham gia quân đội Tây Sơn vào cuối năm 1788 thì mới trở thành thuộc hạ của vua Quang Trung.Một trong những đặc điểm sử dụng quân đội của vua Quang Trung là tất cả những tân binh mới nhập ngũ đều đựoc chiến đấu bên cạnh nhà vua,do nhà vua trực tiếp chỉ huy.Hai anh em ông Bùi hữu Hiếu là quân mới gia nhập nên đựoc chiến đấu bên cạnh vua Quang Trung trong cuộc kháng chiến chống Thanh,tức là trong đội quân chủ lực.Có như vậy ,tài năng của ông Bùi Hữu Hiếu mới được vua Quang Trung phát hiện và tin dùng.Gia phả dòng họ Bùi Hữu ghi:”Khi Quang Trung còn sống ông(Bùi Hữu Hiếu) rất đựoc nhà vua tin cậy”.[1]

  Trong chiến dịch Ngọc Hồi –Thăng Long đại phá quân Thanh, đạo quân chủ lực do vua Quang Trung trực tiếp chỉ huy có nhiệm vụ đập nát hệ thống phòng thủ phía Nam Thăng Long. đạo quân này chia làm 3 doanh: đạo tiên phong do Đại tư mã Ngô Văn Sở chỉ huy, đạo hậu quân do Hám hổ hầu chỉ huy, đạo trung quân do vua Quang Trung chỉ huy có Đại đô đốc Vũ Văn Dũng làm phó tướng.Dưới sự chỉ huy trực tiếp của vua Quang Trung, đạo chủ lực đã hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc,chiến thắng oanh liệt,chỉ một buổi sáng công phá đạp nát toàn bộ hệ thống phòng thủ của địch ở phía nam,mở toang cánh cửa vào Thăng Long.Có khã năng rằng ông Bùi Hữu Hiếu đựoc đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của vua Quang Trung và chiến đấu bên cạnh phó tướng Vũ Văn Dũng,tham gia các trận đánh Hà Hồi,Ngọc Hồi.Trong các trận chiến đấu này ông Bùi Hữu Hiếu đã lập được những chiến công xuất sắc nên ngay từ năm đó ông đã được vua Quang Trung tin cậy cất nhắc.Cũng trong các trận đánh này ông Bùi Hữu Hiếu còn giành được sự khâm phục của phó tướng Tây sơnVũ Văn Dũng cùng quân doanh với hoàng đế Quang Trung.Từ đây cho đến ngày sụp đổ của chính quyền Tây Sơn, số phận, cuộc đời và sự nghiệp hai ông Dũng và Hiếu gắn bó với nhau trên con đường phụng sự vương triều này.Có lẽ sau trận này Bùi Hữư Hiếu đượcđứng vào hàng tướng lĩnh trong quân ngũ Tây Sơn ,mở đầu cho bước tiến của ông lên chức Đô đốc thời vua Quang Trung và Đại đô đốc thời Cảnh Thịnh(1796) 

Đi sứ sang Trung Quốc:

Vấn đề bang giao hữư hảo giữa triều Tây Sơn với nhà Thanh chỉ được bắt đầu sớm nhất là vào trung tuần tháng 1 năm 1789,tức là sau khi cuộc xâm lược của nhà Thanh bị Quang Trung đè bẹp.Như chương II đã trình bày,từ giữa tháng 1 năm 1789 đến tháng 4 năm 1790 là thời gian các quan chức của Đại Việt ở Bắc Hà và quan chức nhà Thanh ở Quảng Đông,Quảng Tây lo liệu thuyêt phục Càn Long không mở cuộc chiến tranh tấn công Đại Việt lần 2 để báo thù.Do tài năng khéo léo của Ngô Thời Nhậm và ý tưởng muốn hoà bình của quan chức nhà Thanh ở Lưỡng Quảng mà chiến tranh không tái diễn,lại còn nâng quan hệ hai nước lên một bước cao hơn.Thời kỳ này chủ yếu giao thiệp giữa các quan chức hai bên ở vùng biên giới.Do đó ông Bùi Hữư Hiếu không tham gia sứ bộ trong thờì điểm này.

   Từ tháng 4 đến tháng 11 năm 1790 là thời gian phái đoàn vua Quang Trung giả bao gồm 159 người do Võ Huy Tấn cầm đầu sang tận Yên Kinh,Nhiệt Hà mừng ‘Bát tuần thượng thọ” vua Càn Long.Trong 159 người ngoại trừ Phạm Công Trị cháu của Nguyễn Huệ đóng vua Quang Trung,Nguyễn Quang Thuỳ,con thứ Nguyễn Huệ,số còn lại hầu hết là văn quan ,võ tướng của Bắc Hà. Ít có khã năng ông Bùi Hữư Hiếu tham gia phái đoàn vua Quang Trung giả này,phần ông là võ tướng đã theo Nguyễn Huệ vào Nam,chuẩn bị tác chiến chống Nguyễn Ánh,phần vì ông mới về với nhà Tây Sơn hai năm,tài năng quân sự đã được công nhận ,nhưng tài năng ngoại giao chưa được bộc lộ.

   Chúng tôi đã nói rằng sau trận Ngọc Hồi –Thăng Long,do tài năng đức độ của mình ,ông Bùi Hữư Hiếu không chỉ chiếm được cảm tình tin cậy của vua Quang Trung mà còn chiếm được sự yêu mến của Đại đô đốc Vũ Văn Dũng.Từ đó mở ra sự gắn bó giữa hai người không chỉ trong quân sự mà cả trong chính trị,ngoại giao.Tháng 4 năm 1791 Vũ Văn Dũng được vua Quang Trung cử thành lập và cầm đầu đoàn sứ bộ sang Trung Quốc đòi đất Quảng Đông,Quảng Tây,xin cho Quang Trung một công chúa nhà Thanh về làm cung phi .Vũ Văn Dũng trong khi thành lập phái đoàn sứ bộ không thể không chọn những người tài năng và đáng tin cậy của mình để hoàn thành sứ mạng nặng nề mà vua Quang Trung giao phó.Trong danh sách đệ trình vua Quang Trung ông không thể không ghi tên ông Bùi Hữư Hiếu,một người tài cán và tin cậy của ông.Vì thế có khã năng ông Bùi Hữu Hiếu đi Trung quốc vào tháng 4 năm 1792 trong phái bộ do Vũ Văn Dũng cầm đầu.

 Bùi Hữu Hiếu và Vũ Văn Dũng tư 1792 đến 1802:  Sau khi vua Quang Trung mất năm 1792,Thái tử Nguyễn Quang Toản lên nối ngôi,lấy niên hiệu là Cảnh Thịnh hoàng đế mới 15 tuổi.Vì thế, quyền hành triều đình lọt vào tay cậu của nhà vua là thái sư Bùi Đắc Tuyên.Bùi Đắc Tuyên chuyên quyền,thanh trừng những người không cùng phe cánh:giáng chức thu binh quyền của Đô đốc Nguyễn Văn Lộc khi ông đang chỉ huy chiến đấu chống quân Nguyễn Ánh ở mặt trận Kỳ Sơn (Bình Định),gây tổn thất cho quân đội Tây Sơn.Năm 1795 Bùi Đắc Tuyên giết chết Đại tư mã Ngô Văn Sở,một đại công thần của vương triều. Để ổn định triều chính ,cứu nguy cho nhà Tây Sơn ,năm 1795 Vũ Văn Dũng đã tổ chức giết chết Bùi Đắc Tuyên và phe cánh.Bùi Hữư Hiếu người sát cánh cùng với Vũ Văn Dũng có khã năng cũng tham gia vào việc tiêu diệt tên quyền thần này và phe lũ của y,góp phần ổn định triều chính.Công lao này cùng với những chiến công khác của ông trong cuộc chiến chống quân Nguyễn nên vua Cảnh Thịnh đã phong Bùi Hữư Hiếu chức Đại đô đốc Tây sơn vào năm 1796(Bính thìn).Theo quan chế nhà Tây Sơn thì từ Tướng quân lên Đô đốc mới lên Đại đô đốc.Vậy trước đó dưới triều vua Quang Trung Bùi Hữư Hiếu đã được phong làm Đô đốc. Vào thời gian này cuộc chiến đấu của Tây Sơn chống quân Nguyễn diễn ra quyết liệt trên các trường miền Trung.Năm 1799 Nguyễn Ánh chiếm được thành Qui Nhơn.Năm 1800 đến năm 1801 Đại đô đốc Vũ Văn Dũng cùng thiếu phó Trần Quang Diệu tiến đánh vây hãm 14 tháng ròng và hạ được thành Qui Nhơn.Là người tin cậy của Vũ Văn Dũng có lẽ ông Bùi Hữu Hiếu cũng tham gia cuộc vây hãm và công phá thành Qui Nhơn.Tháng 1 năm 1801 kinh thành Phú Xuân thất thủ trong cuộc tấn công của Nguyễn Ánh.Hoàng đế Cảnh Thịnh phải chạy ra Bắc Hà.Những trận giao tranh quyết tử giữa quân đội Tây Sơn và quân Nguyễn Anh diễn ra quyết liệt ở Nghệ An. Ở mặt trận này quân Tây Sơn hết sức nguy ngập.Vũ Văn Dũng,Trần Quang Diệu và có thể cả Đại đô đốc Bùi Hũu Hiếu đem quân từ nam Trung bộ ra Nghệ An ứng cứu cho vua Cảnh Thịnh và Bùi Thị Xuân nhưng không kịp.Tháng 3 năm 1802 Nguyễn Ánh chiếm được Nghệ An.Tháng 4 năm đó quân Nguyễn chiếm được Thanh Hoá. Đô đốc Đặng Xuân Bảo chỉ huy mặt trận Thanh Hoá bị bắt. Ông nhịn ăn mấy ngày mà chết.Cả nhà Thiếu  phó Trần Quang Diệu bị bắt và bị Nguyễn Ánh sát hại ở Nghệ An,Ngày 10 tháng 6 năm 1802 quân Nguyễn Ánh chiếm Thăng Long .Triều đại Tây Sơn hoàn toàn sụp đổ.

   Trong bước đường cùng hai ông Bùi Hữư Hiếu và Vũ Văn Dũng đêm tàn quuan chạy về Nông Cống, đến làng Ngọ Xá(Thăng Bình) thì bị truy sát gắt gao. Ông Vũ Văn Dũng phải tự nộp mình mong lấy cái chết để mưu lợi cho dân làng. Ông Bùi Hữư Hiếu theo lời dặn của ông Vũ Văn Dũng là phải sống để gây dựng lực lượng mong khôi phục lại nhà Tây Sơn.Có lẽ hai ông hi vọng vào sự sống còn của vua Cảnh Thịnh.Nhưng vua Cảnh Thịnh bị bắt và bị giết . Đại cục tan vỡ. Ông Bùi Hữu Hiếu đựoc anh em xóm làng che chở,mai danh ẩn tích,lập gia đình sống những ngày còn lại ở quê nhà. Ông đã giáo dục cho con cháu truyền thống bất khuất anh hùng đại nghĩa của các bậc tiền bối Tây Sơn.

   Quê quán và cái chết  của Đại đô đốc Vũ văn Dũng:Về nơi sinh và nơi mất của Đại đô đốc Tây Sơn Vũ Văn Dũng có rất nhiều tại liệu không thống nhất.Nhiều tác giả khẳng định Vũ Văn Dũng người làng Phú Phong,huyện Tuy Viễn (nay là huyện Tây Sơn) tỉnh Bình Định.Nhiều tác giả khác lại cho rằng quê ông Dũng không ở Bình Định.Sách ‘Tây Sơn lương tướng ngoại truyện” của Nguyễn Trọng Trì khi liệt kê 8 vị võ tướng Tây Sơn quê ở Nghĩa-Bình(Quảng Ngãi –Bình Định) không có tên ông Vũ Văn Dũng.[2]Rất nhiều tác giả cho quê quán ông Vũ Văn Dũng ở Hải Dương. Ông Văn Tân và nhiều tác giả trong cuốn :”Ngô Thời Nhậm-con người và sự nghiệp” khẳng định quê quán Đại đô đốc Vũ Văn Dũng là ở Hải Dương[3].Trong cuốn :Tộc phả họ Vũ còn lưu sắc chỉ của vua Quang Trung phong Vũ văn Dũng làm chánh sứ phái bộ sứ thần sang Trung Hoa tháng 4  năm 1791.Vũ Văn Dũng khi đó đang nghỉ ở quê nhà trong trấn Hải Dương.Vua hạ sắc chỉ cho họ Vũ như sau:

   “Sắc sai Hải Dưong Chiêu viễn Đô đốc đại tướng quân Dực vận công thần Vũ quốc công được tiến phong làm chức chánh sứ sang nước Bắc kiêm toàn quyền trong việc tâu thưa xin lại hai tỉnh Quảng Đông ,Quảng Tây để dò ý (vua Càn Long) ,cầu hôn một vị công chúa để chọc giận.Cẩn thận đấy! Cẩn thận đấy! Hình thế dụng binh ở trong chuyến đi này cả..Ngày khác làm tiên phong(đánh nước Thanh) chính là Khanh đấy.Kính thay lời sắc sai này.

                                                    Ngày 15 thánh 4 năm Quang Trung thứ tư(1791).

   Khi nghiên cứu gia phả dòng họ Vũ Văn ở Hải Dương,tác giả Nguyễn Đức Nhuệ khẳng định quê quán Vũ Văn Dũng chắc chắn là ở thôn Đan Giáp (nay thuộc xã Thanh Giang,huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương[4]

   Trong các ý kiến và tài liệu trái ngược nhau như vậy,chúng tôi cho răng sắc chỉ của vua Quang Trung và tài liệu về gia phả một dòng họ lớn như dọng họ Vũ Văn là đáng tin cậy hơn cả và do đó quê quán Đại đô đốc Tây Sơn Vũ Văn Dũng đúng là ở Hải Dương.

   Về giai đoạn cuối cuộc đời ông Vũ Văn Dũng cũng nhiều tài liệu,tồn tại nhiều ý kiến khác nhau.Có ý kiến cho rằng sau khi thoát được sự truy sát của nhà Nguyễn, ông về sống mai danh ẩn tích ở An Khê( Gia Lai) thọ đến 90 tuổi mới mất.Sau này con cháu đem hài cốt ông về táng tại quê nhà thuộc làng Phú Phong, Tuy Viễn ,Bình Định. Lê Văn Thuyên lại cho rằng mộ của Vũ Văn Dũng và vợ là bà Lê Thị Vi hiện đặt ở làng La Chữ,huyện Hương Trà,tỉnh Thừa Thiên-Huế (Xưa nay,số107,2002). Ý kiến thứ hai thì trái ngược lại.Nguyễn Đức Nhuệ cho rằng:”Tháng 5 năm Nhâm Tuất(1802) Vũ Văn Dũng và 3 người đi cùng bị dân làng Ngọ Xá (Nông Cống Thanh Hoá) bắt đem về hành tại của Nguyễn Ánh ở Thăng Long”.[5].Ghi chép này phù hợp với ghi chép của dòng họ Bùi Hữu,phù hợp với truyền thuyết về ông Dũng và ông Hiếu chạy về Nông cống mà trong ‘Địa chí Nông Cống” đã ghi,phù hợp với chính sử nhà Nguyễn ghi:”Vũ Văn Dũng bị bắt ở Nông Cống” và việcdân làng ở Nông Cống  thờ cúng ông Vũ văn Dũng là có thực[6].Như vậy sau khi mặt trận Nghệ An ,Thanh Hoá bị vỡ ông Vũ Văn Dũng chạy về Nông Cống(Thanh Hoá) và bị quân Nguyễn bắt ở đây là điều đáng tin cậy.Con đường rút lui nàycủa ông Vũ Văn Dũng, ông Bùi Hữu Hiếu và một số tướng lĩnh Tây Sơn khác hoàn toàn phù hợp với diễn biến cuộc chiến giữa quân Tây Sơn với quân Nguyễn Ánh.Sau khi Phú Xuân thất thủ,vua Cảnh Thịnh chạy ra miền Bắc thì mặt trận chính đã chuyển ra Bắc Hà mà những trận đánh quyết định là ở vùng Thanh- Nghệ thì các tướng lĩnh Tây Sơn trụ cột như Vũ Văn Dũng,Bùi Hữu Hiếu,Trần Quang Diệu...phải đem quân ra Nghệ An Thanh Hoá cứu nguy là điều dễ hiểu.Các ông cũng không thể chạy ra hướng Thăng Long cùng với vua Cảnh Thịnh được vì khi các ông đến nơi,mặt trận Thanh-Nghệ đã vỡ,quân Nguyễn đã lấp kín các ngã đường chạy ra miền Bắc .Khi ông Vũ Văn Dũng bị bắt thì Nguyễn Ánh hiển nhiên không thể tha chết cho một đại công thần bậc nhất của triều Tây Sơn nên đã giết hại ông cùng với các cựu thần khác của vương triều này. Điều này hoàn toàn phù hợp với quốc sử triều Nguyễn ghi :Ngày 2 tháng 11 năm 1802 Vũ Văn Dũng bị giết cùng với vua Cảnh Thịnh,các em nhà vua là Quang Duy,Quang Thiệu,Quang Bàn và Thiếu phó Trần Quang Diệu ở Phú Xuân.[7]

 

                               THAY  LỜI KẾT LUẬN

   Kể từ nhà nước đầu tiên Văn Lang ra đời,Việt Nam đã trãi qua 3500 năm lịch sử,trong đó gần 1000 năm dựng nước khai cơ lập nghiệp dưới thời các vua Hùng,dưới thời An Dương Vương.Tiếp đó dân tộc ta mất độc lập,bị phong kiến phương Bắc thống trị 1000 năm.May nhờ tinh thần dân tộc bền vững, ý chí quật cường của ông cha mà Ngô Vương đã giành được độc lập, đặt nền tảng xây dựng một quốc gia phong kiến đường hoàng ở Đông Nam Á.Nhưng chế độ phong kiến Việt Nam chỉ được hơn 500 năm tiến bộ(Tuy cuối các triều đại của các dòng họ có những cuộc khủng hoảng cục bộ).Còn lại 500 năm về sau chế độ này khủng hoảng một cách toàn diện.Thậm chí đến giữa thế kỷ XIX giai cấp phong kiến hoàn toàn ươn hèn để mất nước ta vào tay thực dân Pháp.Vì thế từ 1858 đến 1945 nước ta bị biến thành nước thuộc địa nửa phong kiến dưới sự thống trị của đế quốc Pháp.

   Trong một đất nước nông nghiệp là chủ yếu,90% dân số là nông dân thì mọi giai cấp,mọi tầng lớp cầm quyền tiến hành áp bức bóc lột thì chủ yếu là áp bức bóc lột nông dân. Vì thế trong xã hội phong kiến, mâu thuẫn cơ bản là mâu thuẫn giữa nông dân với phong kiến, đối lập trong xã hội chủ yếu là đối lập nông dân với phong kiến.Cho nên những cuộc khủng hoảng của chế độ phong kiến không chỉ biểu hiện bằng sự thay đổi các dòng họ cầm quyền,thay đổi triều đại mà còn biểu hiện gay gắt bởi khởi nghĩa nông dân và chiến tranh nông dân.Từ thế kỷ XVI chế đọ phong kiến Việt nam bắt đâù khủng hoảng và khủng hoảng toàn diện vào thế kỷ XVIII, đẩy nông dân vào con đường cùng khổ tuyệt vọng.Cho nên khởi nghĩa nông dân chống phong kiến ở các thế kỷ này trở thành rầm rộ,quyết liệt mà đỉnh cao nhất là khởi nghĩa Tây Sơn.Khởi nghĩa bùng nổ ở ấp Tây Sơn (Bình Định) và từ đây cuộc cách mạng nông dân phát triển có qui mô toàn quốc,làm được những nhiệm vụ kinh thiên động địa:lật đổ ba tập đoàn phong kiến Nguyễn-Trịnh-Lê,khôi phục lại nền thống nhất đất nước sau hàng trăm năm bị chia cắt, đập tan các thế lực phong kiến nước ngoài xâm lược,bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ ,độc lập quốc gia,nâng địa vị Đại Việt lên hàng hùng mạnh,uy tín ở Đông Nam châu Á khiến đế chế Thanh rộng lớn cũng phải kính nể.Dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ nông dân kiệt xuất,anh hùng dân tộc Quang Trung-Nguyễn Huệ,phong trào tây Sơn đã phát huy cao độ sức mạnh giai cấp,chủ nghĩa yêu nước nông dân,tinh thần dân tộc,lôi cuốn tất cả các dân tộc miền xuôi,miền núi,tất cả mọi tầng lớp từ quí tộc đến bình dân :bao gồm trí thức,văn quan ,võ tướng,các nhà tư tưởng,chính trị ,ngoại giao trong xã hội cũ và hàng chục vạn nông dân tham gia.Nhiều người trong số nông dân áo vải đã trở thành những tướng lĩnh cao cấp,những nhà chính trị,những nhà ngoại giao lôĩ lạc,cùng với chủ soái thiên tài của họ là vua Quang Trung đưa phong trào Tây Sơn đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Đại đô đốc Bùi Hữu Hiếu là một trong những người nông dân áo vải trưởng thành trong ngọn lửa bão táp cách mạng Tây Sơn.

   Tổ tiên dòng họ Bùi Hữư vốn ở Quỳnh Lưu, trấn Nghệ An.Người đầu tiên từ Nghệ An ra lập nghiệp ở thôn Ngọc Thiện(làng Thượng Văn ngày nay),xã ThăngTthọ,huyện Nông Cống,trấn Thanh Hoá là ông Bùi Hữu Doãn.Từ đó dòng họ Bùi Hữu qua các đời ngày càng đông đúc. Ông Bùi Hữu Hiếu là con ông Bùi Hữu Nhượng.Tính từ đời thứ nhất là cụ Bùi Hữu Doãn thì đến đời ông Hiếu là cháu 7 đời.Sau này (1802) khi Tây Sơn sụp đổ,mai danh ẩn tích về quê, ông kết duyên cùng bà Vũ Thị Đạt(Thôn Cồn Bối,xã Thăng Bình,Nông Cống).Hai ông bà sinh được 5 người con là Bùi Hữu Huân,Bùi Hữu Thạnh,Bùi Thị Vụ,Bùi Thị Cẩn và Bùi Thị Mật.[8]

   Ông Bùi Hữư Hiếu sinh ra và lớn lên khoảng những năm 60 thế kỷ XVIII,là thời điểm thối nát tuột cùng của chế độ phong kiến Lê-Trịnh-Nguyễn.Nông dân toàn quốc và nông dân Nông Cống bị dồn vào bước đườngcùng quẫn,chỉ cần một đóm lửa là lòng căm thù của họ đối với chế độ đương thời sẽ bùng cháy thành biển lửa,chỉ cần một ngọn cờ đại nghĩa phất lên là nông dân sẽ vùng dậy,từ bỏ lều tranh ra đi chiến trận đòi lại công bằng,no ấm,những công lý tối thiểu của cuộc đời.Bùi Hữu Hiếu khi đó là một thanh niên nông thôn có học,hẳn phải trải qua và cảm nhận được nỗi thống khổ điêu đứng nơi thôn dã quê ông.Hơn nữa ông sinh ra và lớn lên trên mảnh đất dầy truyền thống anh hùng yêu nước.Trên mảnh đất Nông Cống quê ông còn tấm gương sáng ngời bất tử của bà Triệu Thị Trinh,của tướng quân Nguyễn Chích...Rộng hơn thuộc trấn Thanh Hoá những tên tuổi sáng ngời của Dương Đình Nghệ,Lê Hoàn,LêLợi,Lê Lai v.v. Ông lại là một thanh niên văn võ song toàn.Văn ở đây là nho học.Nho khi đã vào làng quê thì hoà hợp với tư tưởng nông dân, đề cao tư tưởng nhân nghĩa công bằng,sẵn sàng xả thân vì nghĩa lớn,vì giai cấp,vì dân tộc,vì nước.Tất cả những yếu tố đó thôi thúc ông Bùi Hữu Hiếu và em là Bùi Hữu Thự gia nhập quân đội Tây Sơn, đi theo lá cờ đại nghĩa.

   Đã hướng theo đại nghĩa thì phải suy ngẫm chọn đúng con đường đi theo.Nếu không sẽ bị nhầm , bị lừa bịp,có hại cho giai cấp,cho dân tộc mà bỏ phí cả một đời.Chúng tôi đã nêu lý do khách quan và chủ quan khiến ông Bùi Hữu Hiếu không đi theo Tây Sơn trong các năm 1786,1787 và đầu 1788.Chỉ đến cuối năm 1788 khi đã suy ngẫm chín muồi thời cuộc,khi đã nhận biết lá cờ đại nghĩa của Tây Sơn là chân thực,lại do đích thân Nguyễn Huệ tuyển quân thì khi đó ông Bùi Hữu Hiếu và em ông mới chính thức gia nhập khởi nghĩa Tây Sơn.

   Do đặc tính của vua Quang Trung bao giờ cũng đặt tân binh dưới sự chỉ huy trực tiếp của mình nên ông Bùi Hữu Hiếu đã chiến đấu trong đạo quân chủ lực của vua Quang Trung và phó tướng là Đại đô đốc Vũ Văn Dũng chỉ huy,tham gia công phá hệ thống phòng thủ phía nam Thăng Long mà ác liệt nhất là đánh chiếm đồn Ngọc Hồi.Do tài năng và dũng cảm ông đã lập được chiến công xuất sắc trong trận này để mở đường cho sự thăng tiến say này của ông trong guống máy quân sự Tây Sơn.Sau trận này ông Bùi Hữu Hiếu được vua Quang Trung tin cậy, được Đại Tư đồ Vũ Văn Dũng dìu dắt và hai ông đã sát cánh bên nhau trong suốt cuộc trường chinh từ lúc đó cho đến khi kết thúc phong trào Tây Sơn.Cũng chính vì vậy ông Bùi Hữư Hiếu đựoc ông Vũ Văn Dũng lựa chọn vào phái đoàn sứ bộ Đại Việt do chính ông Dũng làm chánh sứ sang Trung Hoa tháng 4 năm 1791.

   Có thể nói năm 1789 làđỉnh cao nhất của phong trào nông dân Tây Sơn.Tháng 7 năm 1792 Quang Trung từ trần đột ngột,bỏ lại bao nhiêu công việc chính trị,kinh tế,văn hoá,quân sự và ngoại giao còn dang dở.Cái chết của Vua Quang Trung đã tạo nên bước ngoặt đi xuống của phong trào.Vua Quang Toản kế vị còn nhỏ.Bùi Đắc Tuyên và bè lũ chuyên quyền giết hại những võ tướng công thần không cùng phe cánh,làm chao đảo và suy yếu chính quyền Tây Sơn.Bùi Hữu Hiếu đã cùng Vũ Văn Dũng và những lực lượng trung thành tiêu diệt Bùi Đắc Tuyên, ổn định triều chính vào năm 1795.Vì công lao đó cộng với những công lao chống quân Nguyễn ở mặt trận nam Trung bộ nên năm 1796 ông được vua Cảnh Thịnh phong làm Đại đô đốc,trở thành một trong những trụ cột của chính quyền Tây Sơn.

   Lúc này quân Nguyễn Ánh đã hoàn toàn làm chủ Gia Định, đánh tràn ra các tỉnh miền Trung,chiếm Qui Nhơn,uy hiếp kinh thành Phú Xuân.Bùi Hữư Hiếu cùng các tướng lĩnh Tây Sơn ra sức đem quân chống đỡ trên khắp các chiến trường mong cứu vãn thời cuộc. Ông cùng Đại đô đốc Vũ Văn Dũng,Thiếu phó Trần Quang Diệu  lấy lại được thành Qui Nhơn sau 14 tháng  vây hãm công phá.Nhưng năm 1801 kinh thành Phú Xuân thất thủ,Vua Cảnh Thịnh chạy xa giá ra miền Bắc.Quân Nguyễn Ánh được thế đánh tràn ra miền Bắc.Tháng 3 năm 1802 toàn bộ quân chủ lực Tây Sơn do Nữ tướng Bùi Thị Xuân(Có Hoàng đế Cảnh Thịnh tham gia) chỉ huy chiến đấu ngoan cường cản chống quân Nguyễn Ánh ở Nghệ An,làm cho quân Nguyễn Ánh núng thế. Đúng vào giờ phút quyết định của trận đánh vua Cảnh Thịnh hèn nhát rút chạy và do đó mặt trận tan vỡ,quân Tây Sơn tiếp tục thất bại.Trước đó là Trần Quang Diệu và sau đó là Vũ Văn Dũng,Bùi Hữư Hiếu đem quân ra cứư Nghệ An nhưng không kịp.Quân Nguyễn Ánh chiếm được Trấn Dinh(Nghệ An) rồi tràn ra Thanh Hoá.Trần Quang Diệu cùng vợ là Bùi Thị Xuân và con gái bị Nguyễn Ánh bắt ở Nghệ An và bị hành hình tàn khốc.Tháng 4 năm 1802 quân Nguyễn chiếm được Thanh Hoá và bịt kín tất cả đường rút lui của quân Tây Sơn ra miền Bắc. Ông Bùi Hữư Hiếu và ông Vũ Văn Dũng chạy vềThăng Thọ,Nông Cống(Thanh Hoá).Bị quân Nguyễn truy sát gắt gao. Ông Vũ Văn Dũng tự nộp mình và bị bắt tại Nông Cống.Ngày 2 tháng 11 năm 1802 ông Vũ văn Dũng bị nhà Nguyễn hành quyết cùng một số quan chức cựu thần nhà Tây sơn. Ông Bùi Hữư Hiêú không nộp mình không bị bắt có lẽ ông còn hi vọng vào sự sống còn của vua Cảnh Thịnh để khôi phục lại phong trào.Nhưng tháng 6 năm 1802 Nguyễn Ánh chiếm Thăng Long,vua Cảnh Thịnh cùng các em bị bắt ở Kinh Bắc(Bắc Ninh) và bị hành hình.Nhà Tây Sơn hoàn toàn sụp đổ. Ông Bùi Hữu Hiếu đành phải mai danh ẩn tích trong sự đùm bọc che chở của họ hàng bà con xóm làng,xây dựng gia đình và sống những ngày còn lại ở quê hương.

   Mười ba năm đi theo phong trào cách mạng nông dân Tây Sơn và chiến đấu, ông Bùi Hữư Hiếu đã lập nhiều chiến công, đóng góp đáng kể cho triều đại Tây Sơn.Từ một thanh niên nông dân bình thường ông phấn đấu thành một trong số võ quan cao cấp nhất,một trong những trụ cột của vương triều chỉ mất 13 năm là một chuyện hi hữư phi thường trong đời một con người. Đó chính là thời thế tạo anh hùng. Ông là một tấm gương biết đem tài năng,trí tuệ,tuổi trẻ phấn đấu cho đại nghĩa,cho giai cấp ,cho nhân dân,cho tổ quốc. Ông là niềm tự hào của dòng họ Bùi Hữư,của nhân dân Nông Cống, Thanh Hoá và của nhân dân cả nước.

   Kết thúc cuốn sách nhỏ này chúng tôi mong muốn:

  Thứ nhất, bước đầu làm sáng tỏ cuộc đời và sự nghiệp của Đại đô đốc Bùi Hữư Hiếu, đáp ứng lòng mong mỏi của dòng họ Bùi Hữu,của nhân dân Nông Cống,Thanh Hoá và nhân dân cả nước yêu thích lịch sử nước nhà.

   Thứ hai,sau cuốn sách nhỏ này là một “Phong trào” nghiên cứu sâu rộng toàn diện về “Đại đô đốc Tây Sơn Bùi Hữu Hiếu” của các nhà khoa học, đặc biệt là giới sử học ở trung ương và địa phương.

   Thứ ba,trong danh sách các tướng lĩnh triều đại Tây Sơn,chúng tôi hi vọng các nhà nghiên cứư viết thêm một tên mới mà lịch sử chưa hề biết đến vào tác phẩm của mình,vào quốc sử nước nhà:” Đại đô đốc Bùi Hữu Hiếu”.

                                                                                                                                                          

                             TÀI  LIỆU THAM KHẢO

 

   -Huyện uỷ-Uỷ ban nhân dân huyện Nông Cống: Địa chí Nông Cống.Nxb Khoa học xã hội.Hà Nội,1998.

   -Nhiều tác giả:Ngô Thời Nhiệm-con người và sự nghiệp.Ty văn hoá- thông tin Hà Tây,1974.

   -Viện sử học:Nông thôn Việt Nam trong lịch sử.Nxb Khoa học xã hội,Hà Nội ,1982.

   -Quỳnh Cư-Đỗ Đức Hùng:Các triều đại Việt Nam.Nxb Thanh Niên,Hà Nội,1993.

   -Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hoá:Lịch sử Thanh Hoá,t2,t3.Nxb Khoa học xã hội,Hà Nội,1994.

   -Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Lê: Đại Việt sử ký toàn thư.Nxb Khoa học xã hội,Hà Nội,1967-1968.

   -Phan Huy Lê:Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam,t2,Hà Nội 1962,in lần thứ 2.

   -Cao Văn Liên:Pháp luật các triều đại Việt Nam và thế giới.Nxb Thanh Niên,Hà Nội,2004,tái bản lần hai.

   -Uỷ ban khoa học xã hội Việt Nam:Lịch sử Việt Nam t1.Nxb Khoa học xã hội,Hà Nội,1971.

   -Quốc sử quán Triều Nguyễn: Đại Nam thực lục,t3 Chính biên(đệ nhất kỷ II).Nxb Sử học,Hà Nội,1963.

   -Ngô Gia Văn Phái:Hoàng Lê nhất thống chí.Nxb Văn học,Hà Nội,1964.

   -Nguyễn Lương Bích-Phạm Ngọc Phụng:Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ.Nxb Quân đội nhân dân,Hà Nội 1966.

   -Trương Hữư Quýnh: Chế độ ruộng đất Việt Nam t1,t2.Nxb khoa học xã hội,Hà Nội,1982-1983.

   -Nguyễn Khắc Thuần:Danh tướng Viện Nam t3.Nxb Giáo dục,Hà Nội,1999.

   -Văn Tân:Cách mạng Tây sơn.Hà nội, 1958.

   -Văn Tân:Nguyễn Huệ-con người và sự nghiệp.Hà Nội 1967.

   -Bùi Thiết và nhiều tác giả: Đối thoại sử học.Nxb Thanh Niên,Hà Nội,2000

   -Gia phả họ Bùi Hữu,chữ Hán,biên soạn thời Cảnh Hưng

   -Gia phả họ Bùi Hữu,chữ Hán,biên soạn thời Bảo Đại.

   -Bùi Hữu Thược: Gia phả họ Bùi Hữư,2000.

   -CH.BORRI: Relation  de laCochinchine.R.I.,1909.

   -Nghiên cứ lịch sử số 5(318),2001.

   -Nghiên cứu lịch sử số 1(320),2002.

   -Nghiên cứu lịch sử số 9(340),2004.

   -Xưa nay,số104,tháng 11 năm 2001.

   -Xưa nay,số107,tháng 1 năm 2002.

   -Xưa nay, số 110 tháng 2 năm2002.

   

 

[1] :Bùi hữu Thược chủ biên:Gia phả họ Bùi Hữu,năm2000,tr.9.

[2] :Bùi Thiết và các tác giả: Đối thoại sử học,sách đã dẫn,tr.374.

[3] :Văn Tân và nhiều tác giả:Ngô Thời Nhậm-Con người và sựnghiệp.Ty VHTT HàTay,1974.

[4] Nguyễn Đức Nhuệ :Về quê hương của Vũ Văn Dũng danh tướng triều Tây Sơn(Qua tư lỉệu Tộc phả họ Vũ).Tư liệu đã dẫn,tr .71

[5] Nguyễn Đức Nhuệ:Về quê hương của Vũ Văn Dũng danh tướng triều Tây Sơn(qua tư liệu Tộc phả họ Vũ.Nghiên cứu lịch sử ssó 5 (318),năm 2001,tr.72.                                

[6] :HU_UBND huyện Nông cống: Địa chí Nông cống,sách đã dẫn,tr.160.

[7] : Đại Nam thực lục,t3 Chính biên(đệ nhất kỷ II.Nxb Sử học,Hà Nội,1963,tr.85..

[8] :Bùi hữu Thược chủ biên:Gia phả họ Bùi Hữu,năm2000,tr.31.

Bùi Hữu Thược

Tin liên quan:

Đại đô đốc Tây Sơn Bùi Hữu Hiếu (P1)

Từ đường và lăng mộ dòng họ Bùi Hữu - Thanh Hóa

Bùi Thị Xuân…nỗi ngậm ngùi bên cửa Nhật Lệ

Bùi Thị Xuân và giai thoại thuần phục voi trắng

Đô đốc Bùi Thị Xuân xử án 

Bùi Thị Nhạn - Tây Sơn Ngũ phụng thư

Bùi Thị Xuân - Tây Sơn Ngũ phụng thư

 

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 11
  • 163
  • 3,769,924