Giáo sư - Tiến sĩ y học - Bác sĩ Bùi Đức Phú: Người hai lần làm nên lịch sử

  28/02/2018

GS-TS-BS Bùi Đức Phú (bên trái) thăm hỏi một bệnh nhân đang được điều trị tại Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City, Hà Nội - Ảnh: PHƯƠNG TRÀ

Lịch sử ngành phẫu thuật tim mạch đã sang trang mới, khi lần đầu tiên kíp bác sĩ Việt Nam thực hiện ca ghép tim trên người lấy từ người cho chết não tại Bệnh viện Trung ương Huế. Ba năm sau, bệnh viện này tiến hành ca cấy tim nhân tạo bán phần Heartware đầu tiên tại Việt Nam.

 

Phẫu thuật viên chỉ huy và trực tiếp phẫu thuật hai ca mổ có tính lịch sử trên là GS-TS-BS Bùi Đức Phú, một người con Phú Yên cả đời cống hiến cho y học.

1. Dấn thân 

Hà Nội, một buổi sáng đầu đông. Nắng tràn khắp lối đi xanh rợp, lấp lóa trên những khung cửa khi tôi đến Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City để gặp Thầy thuốc Nhân dân - Anh hùng lao động - GS-TS-BS Bùi Đức Phú. Violon réo rắt nơi sảnh đón bệnh nhân. Hai nghệ sĩ vĩ cầm say sưa hòa tấu một tác phẩm khí nhạc. Những ai lần đầu bước vào Vinmec Times City hẳn sẽ có đôi chút ngỡ ngàng…

Sau khi khép lại chặng đường 35 năm gắn bó với Bệnh viện Trung ương Huế - nơi ông đã cùng các đồng nghiệp lập nên những kỳ tích, góp phần làm rạng rỡ nền y học hiện đại của Việt Nam, GS Bùi Đức Phú giữ cương vị Giám đốc Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City từ tháng 1/2017. Rồi ông đảm nhận thêm trọng trách Phó Tổng giám đốc chuyên môn Hệ thống y tế Vinmec.

Truyền lửa đam mê

Ở tuổi ngoài 60, chuyên gia hàng đầu Việt Nam về phẫu thuật tim mạch và ghép tạng vẫn tràn đầy năng lượng. Cuộc trò chuyện của giáo sư và tôi không phải bắt đầu từ các thành tựu y khoa mà theo hướng khác. Tôi được biết một người con của giáo sư - anh Bùi Đức An Vinh - nối nghiệp cha, trở thành bác sĩ phẫu thuật tim mạch. Giáo sư đã chỉ cho con mình thấy rằng để làm được công việc này thì phải học rất nghiêm túc, rất lâu. Thời gian làm việc lại kéo dài, áp lực rất cao, trách nhiệm rất lớn, chính vì vậy mà số người theo học Ngoại tim mạch không nhiều như các chuyên ngành khác. Công việc của bác sĩ Ngoại tim mạch đòi hỏi sự nỗ lực của bản thân, của cả tập thể, nhất là khi chăm sóc người bệnh. “Đó là văn hóa chuyên nghiệp trong chăm sóc người bệnh. Đó là sự chăm sóc bệnh nhân toàn diện, bao nhiêu tinh hoa về chăm sóc người bệnh đều tập trung vào lĩnh vực chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật tim”, giáo sư chia sẻ. Tất cả những điều đó, con trai ông đã biết. Và niềm đam mê của giáo sư đối với chuyên ngành Ngoại tim mạch, đối với công việc phẫu thuật tim đã truyền sang con trai. Bác sĩ trẻ được trao học bổng tu nghiệp ở Pháp nói với cha rằng: “Mình cứ dấn bước vào thử thách, làm được thì giá trị của mình sẽ tăng lên. Nếu ai cũng nghĩ phẫu thuật tim mạch vất vả, áp lực mà từ chối nó thì chuyên ngành này sẽ đi về đâu?”. GS Bùi Đức Phú rất xúc động khi nghe con nói vậy. Ông như nhìn thấy hình ảnh của mình thời trẻ, đầy đam mê, tâm huyết và không ngại dấn thân. 

GS-TS-BS Bùi Đức Phú (bên phải), khi đó là thành viên Hội đồng Bảo vệ luận án tiến sĩ y khoa tại Đại học Strasbourg, Pháp (ảnh tư liệu)

Nuôi ước mơ phẫu thuật tim mạch

Vào thập niên 80 của thế kỷ trước, tại Hà Nội, các chuyên gia đầu ngành trên lĩnh vực tim mạch bắt đầu thử nghiệm phẫu thuật tim hở, ở TP Hồ Chí Minh chỉ mới tiến hành phẫu thuật tim kín, còn miền Trung vẫn là một vùng trắng trên “bản đồ” phẫu thuật tim mạch của Việt Nam. Chuyên ngành này phát triển chậm là bởi cần có sự hỗ trợ của các trang thiết bị hiện đại, đắt tiền, trong khi nhiều bệnh viện lớn vẫn còn ngổn ngang mối lo, nhất là về các bệnh truyền nhiễm. Việc đào tạo nhân lực chủ yếu là để ứng phó với tình huống, chưa đào tạo chuyên sâu. Và sự quan tâm đến chuyên ngành này hầu như chưa có.

 

Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Huế, được theo học nội trú Ngoại khoa tại Bệnh viện Việt Đức và Trường đại học Y Hà Nội (từ 1981 đến 1984), bác sĩ trẻ Bùi Đức Phú mới biết đôi chút về phẫu thuật tim. “Tại Bệnh viện Việt Đức, các bác sĩ bắt đầu mổ thực nghiệm trên chó, sau đó xin tài trợ thiết bị và tiến đến phẫu thuật trên người. Thầy Tôn Thất Tùng mời kíp chuyên gia từ Pháp sang chuyển giao kỹ thuật. Khi kíp bác sĩ bên Pháp đến Bệnh viện Việt Đức, may mắn là tôi đang học nội trú tại đây. Lúc đó tôi mới biết phẫu thuật tim phức tạp, khó khăn đến chừng nào! Cả nước đang rất thiếu bác sĩ phẫu thuật tim, trong khi bệnh nhân thì rất đông. Và dịp may đã đến khi tôi được tiếp cận với các chuyên gia giàu kinh nghiệm, được học từ họ khi họ đến với chúng ta”, GS Bùi Đức Phú nhớ lại.

 

Kết thúc 4 năm học nội trú ở Hà Nội, bác sĩ Bùi Đức Phú công tác tại Bệnh viện Trung ương Huế và Trường đại học Y Dược Huế, đồng thời nuôi ước mơ phẫu thuật tim. Chính vì vậy, ông mạnh dạn trao đổi với các thầy ở Hà Nội, đề xuất với vị giám đốc đầy tâm huyết của bệnh viện lúc bấy giờ về phẫu thuật tim kín. Bệnh viện Trung ương Huế đã mời GS Đặng Hanh Đệ, GS Phạm Gia Khải, GS Tôn Đức Lang… từ Hà Nội vào Huế chuyển giao kỹ thuật phẫu thuật tách van hai lá. “Các thầy chính là chỗ dựa, có các thầy mình mới dám triển khai”, GS Bùi Đức Phú nói. Năm 1986, Bệnh viện Trung ương Huế bắt đầu triển khai phẫu thuật tim kín. Đây là dấu ấn đầu tiên của bệnh viện ở chuyên ngành tim mạch.

Vượt qua rất nhiều trở ngại, năm 1988, bác sĩ Bùi Đức Phú tiếp tục trúng tuyển và lần này, ông được sang Pháp học nội trú. Người thầy thuốc trẻ quê Phú Yên đặt chân đến châu Âu, mang theo niềm khao khát phẫu thuật tim hở. Hai năm học nội trú tại Bệnh viện Pontoise (Paris), bác sĩ Bùi Đức Phú đã lĩnh hội nhiều kiến thức quý báu từ các thầy - những chuyên gia trong nghề, đồng thời ông cũng cho thấy khả năng thiên bẩm của mình trong lĩnh vực Ngoại khoa. Vì vậy, ông được giữ vai trò phẫu thuật viên chính trong nhiều ca mổ tại Pháp.

Hoàn thành xuất sắc khóa học, bác sĩ Bùi Đức Phú trở về Huế; niềm khao khát triển khai phẫu thuật tim hở càng cháy bỏng trong lòng. Việc đào tạo nhân lực bắt đầu được chú trọng. Bệnh viện Trung ương Huế cử một kíp vào Viện Tim TP Hồ Chí Minh để đào tạo về phẫu thuật tim, đồng thời cử kíp khác đi đào tạo ở các trung tâm bạn.

Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ tại Trường đại học Y Hà Nội, năm 1997, TS-BS Bùi Đức Phú trở lại Pháp, tu nghiệp tại Bệnh viện Pontchaillou Rennes. Ông đã khẳng định năng lực chuyên môn của mình ở vị trí Trưởng Khoa Lâm sàng, đồng thời học hỏi cách thức tổ chức trung tâm tim mạch ở nước bạn với ước mơ trong tương lai không xa, một trung tâm tim mạch hiện đại sẽ được xây dựng tại Bệnh viện Trung ương Huế, điều trị các bệnh lý tim mạch cho người dân trên dải đất miền Trung.

Ca phẫu thuật bắc cầu nối chủ - vành và thông liên nhĩ đầu tiên ở Huế

Một năm sau, TS Bùi Đức Phú về nước với tấm bằng chuyên khoa sâu về phẫu thuật tim của Đại học Rennes. Được bổ nhiệm Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, ông bắt tay vào việc tổ chức lại cơ sở hạ tầng, xin viện trợ trang thiết bị. “Hồi đó rất khó khăn, bệnh viện xin được máy tuần hoàn ngoài cơ thể đã qua sử dụng, máy trao đổi nhiệt thì không có. Còn máy theo dõi huyết động, bệnh viện phải mượn của một công ty trong vòng một năm, khi nào triển khai thành công thì sẽ mua thiết bị đó. Cả một quá trình mày mò, chuẩn bị, tích góp chứ đâu có kinh phí. Ngân sách phẫu thuật tim cho Hà Nội, TP Hồ Chí Minh còn chưa có, ai cho Huế làm gì. Lúc đó mình còn trẻ chứ có phải lão làng đâu mà xin được”, GS Bùi Đức Phú mỉm cười nhớ lại.

Năm 1999, bệnh viện mời một kíp bác sĩ từ Pháp sang giúp TS Bùi Đức Phú rà soát công tác chuẩn bị và hỗ trợ về mặt chuyên môn. Ca phẫu thuật tim hở đầu tiên của Bệnh viện Trung ương Huế được tiến hành trong năm đó. Ca đầu tiên không sử dụng máy tuần hoàn ngoài cơ thể khi phẫu thuật cho bệnh nhân bị tắc mạch vành, kíp thầy thuốc mổ bắc cầu nối chủ - vành, tái tưới máu cơ tim. “Ca thứ hai dùng máy tuần hoàn ngoài cơ thể để làm ngưng tim rồi mổ vá lỗ thông liên nhĩ cho cháu bé 14 tuổi. Áp lực rất lớn nhưng hồi đó mình còn trẻ, áp lực mấy cũng không sợ vì mình chuẩn bị khá tốt. Có  các thầy đứng bên, thế là mình yên tâm làm”, GS Bùi Đức Phú hồi tưởng. Với hai ca mổ hở trên, Bệnh viện Trung ương Huế ghi dấu ấn rất lớn trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch. 

Đáng chú ý là ngay trong năm đầu tiên triển khai phẫu thuật tim hở, Bệnh viện Trung ương Huế đã đạt chỉ tiêu đề ra: thực hiện 100 ca mổ tim hở, không có ca nào tử vong. Làm được điều này thì phải xây dựng được kíp mổ làm chủ kỹ thuật, thạo nghề. “Để thực hiện 100 ca mổ tim hở là không biết bao nhiêu ngày vất vả “bám” bệnh nhân. Anh em đều mới đi học về, đầy tâm huyết, hoài bão và gắn bó như một gia đình”, GS Bùi Đức Phú kể.

Những thành tựu quan trọng bước đầu trên lĩnh vực phẫu thuật tim mạch của Bệnh viện Trung ương Huế đã thuyết phục các tổ chức quốc tế. Tỉ phú người Mỹ Chuck Feeney, vốn thân thiết và cảm kích tài năng, tâm huyết của TS Bùi Đức Phú, đã đặt vấn đề hỗ trợ bệnh viện xây dựng cơ sở hạ tầng. Năm 2002, Khoa Nhi được đầu tư xây dựng. Tiếp theo đó, TS Bùi Đức Phú rốt ráo chuẩn bị cho sự ra đời của một trung tâm có vai trò đặc biệt quan trọng trong điều trị các bệnh lý đang là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam: Tim mạch.

2. Từ trung tâm tim mạch đến ca ghép tim chấn động cả nước

Nói đến Trung tâm Tim mạch thuộc Bệnh viện Trung ương Huế là nói đến quyết tâm biến điều không thể thành có thể của một thế hệ thầy thuốc đầy tâm huyết, là sự giúp đỡ tận tình về chuyên môn của các chuyên gia Pháp, là tấm lòng hào hiệp của các nhà tài trợ đến từ đất nước ở phía Tây bán cầu. Người có công lớn nhất trong sự ra đời của Trung tâm Tim mạch là GS Bùi Đức Phú. Và từ trung tâm này, giáo sư cùng các đồng nghiệp thực hiện ca ghép tim đầu tiên.

GS-TS-BS Bùi Đức Phú (bên phải), phẫu thuật viên và là người chỉ huy ca ghép tim có tính lịch sử - Ảnh: CTV

Biến điều không thể thành có thể

GS-TS-BS Đặng Hanh Đệ, Chủ tịch sáng lập Hội Phẫu thuật tim mạch - Lồng ngực Việt Nam và là người thầy của GS Bùi Đức Phú, đánh giá: “Anh Phú rất có công khi “kéo” được viện trợ của nước ngoài vào để xây dựng một trung tâm tim mạch hết sức hiện đại, đầy đủ trang thiết bị và đào tạo đội ngũ những người làm nghề phẫu thuật tim mạch có chất lượng. Tầm ảnh hưởng của Trung tâm Tim mạch không chỉ ở Thừa Thiên - Huế mà còn đến các tỉnh, thành khu vực Bắc và Nam miền Trung. Anh Phú đã xây dựng được một trung tâm hết sức tốt”.

Để có được đội ngũ thầy thuốc chuyên sâu về tim mạch nội - ngoại khoa, tim mạch can thiệp, Bệnh viện Trung ương Huế đã gửi các kíp bác sĩ sang Pháp, Mỹ, Đức…, đào tạo tại các trung tâm tim mạch lớn của thế giới. Mặt khác, bệnh viện kiện toàn nhân lực tại chỗ và cơ sở vật chất.

Học hỏi mô hình trung tâm tim mạch của Bệnh viện Pontchaillou Rennes (Pháp) và điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế, GS Bùi Đức Phú đưa ra ý tưởng thiết kế, hoàn tất các thủ tục xây dựng dự án quy mô này. Ông đã thuyết phục các nhà tài trợ người Mỹ về tính khả thi của dự án, đặc biệt là lợi ích vô cùng to lớn mà Trung tâm Tim mạch sẽ mang lại cho người dân. Và, những tấm lòng hào hiệp từ bên kia đại dương đã đồng ý tài trợ gần 10 triệu USD để triển khai xây dựng, trang bị máy móc và đào tạo nhân lực chuyên sâu cho Trung tâm Tim mạch.

Từ ca phẫu thuật tim kín đầu tiên vào năm 1986, GS Bùi Đức Phú cùng các đồng nghiệp ở Bệnh viện Trung ương Huế trải qua hành trình 13 năm trước khi tiến hành ca phẫu thuật tim hở, và thêm 8 năm nữa để có Trung tâm Tim mạch!

Được khởi công xây dựng vào năm 2004, đi vào hoạt động từ năm 2007, Trung tâm Tim mạch thuộc Bệnh viện Trung ương Huế có đội ngũ thầy thuốc chuyên sâu, được trang bị máy móc hiện đại bậc nhất Việt Nam lúc bấy giờ như DSA - thiết bị chụp mạch máu xóa nền sử dụng tia X, máy chụp cắt lớp 64 lát cắt, thiết bị Cardiospect… Bình quân mỗi năm, Trung tâm Tim mạch thực hiện hơn 800 ca phẫu thuật tim hở, gần 1.000 ca can thiệp nong và đặt stent mạch vành, đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn 2-3 buồng, đặt máy khử rung tim vĩnh viễn…

Ca ghép tim đầu tiên do kíp bác sĩ Việt Nam thực hiện

Đến năm 2008, chương trình ghép thận ở Bệnh viện Trung ương Huế do GS Bùi Đức Phú phụ trách về chuyên môn đã “chạy” tốt, thực hiện thành công 30 ca. Kíp thầy thuốc tích lũy được kinh nghiệm ghép tạng cũng như điều trị chống thải ghép, chăm sóc bệnh nhân toàn diện. Bệnh viện đã thực hiện thành công 8.000 ca phẫu thuật tim hở. GS Bùi Đức Phú, với cương vị Giám đốc bệnh viện, đặt ra cho mình và các đồng nghiệp mục tiêu mới: ghép tim.

Trong thời gian tu nghiệp tại Pháp, bác sĩ Bùi Đức Phú đã tham gia các ca phẫu thuật ghép tim nên nắm được quy trình kỹ thuật này. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước “Triển khai ghép tim trên người lấy từ người cho chết não tại Bệnh viện Trung ương Huế” của đội ngũ ghép tim, đứng đầu là GS Bùi Đức Phú, Giám đốc bệnh viện, được gửi đến Bộ KH-CN. Sau khi được Bộ KH-CN xét duyệt, đề tài được chuyển sang Bộ Y tế. Trong thời gian đó, GS Bùi Đức Phú xây dựng quy trình, đưa các thầy thuốc giỏi nghề vào nhóm, tuần nào cũng “nhắc bài” và rà soát từng khâu. Ai nấy đều hiểu rõ tầm quan trọng của công việc này và tự rèn luyện liên tục.

Trung tâm Tim mạch thuộc Bệnh viện Trung ương Huế - Ảnh: CTV

Dựa trên các tiêu chí về hạ tầng cơ sở, trang thiết bị y tế, nhân lực và hệ thống tổ chức, tháng 8/2010, Bộ Y tế ra quyết định công nhận Bệnh viện Trung ương Huế là cơ sở đủ tiêu chuẩn tiến hành ghép tim lấy từ người cho chết não. Vấn đề còn lại là chờ có người hiến tim.

Biết bao trắc trở, chờ đợi. Những bệnh nhân suy tim nặng, vì không có tim để ghép nên lần lượt tử vong, chỉ còn lại hai người, trong đó có Trần Mậu Đức, 26 tuổi, bị bệnh cơ tim giãn, suy tim độ IV. Rồi cũng có người hiến tim. Đó là một thanh niên 27 tuổi, bị tai nạn giao thông dẫn đến chết não. Hội đồng chuyên môn họp khẩn, cân nhắc kỹ tất cả các yếu tố. Hơn 30 xét nghiệm đã được thực hiện, từ người hiến tim chết não đến người nhận tim nhằm đánh giá chức năng các cơ quan, sự tương hợp miễn dịch, đồng thời phát hiện các nguy cơ tiềm ẩn… Cuộc họp thứ hai của hội đồng chuyên môn đưa ra quyết định: Ghép tim. Tất cả phập phồng chờ kết quả xét nghiệm đo chéo máu giữa người cho và người nhận tim từ Hà Nội báo về (test đầu tiên làm tại Bệnh viện Trung ương Huế), trong khi bệnh nhân chết não cận kề tử vong.

8 giờ sau, tin từ Hà Nội báo về Huế: Kết quả âm tính. 22 giờ ngày 1/3/2011, bệnh nhân Trần Mậu Đức được đưa vào phòng phẫu thuật của Trung tâm Tim mạch. Các bác sĩ tiến hành gây mê và mở lồng ngực, lấy ra quả tim đã suy kiệt của người thanh niên này.

Trong phòng mổ sáng choang ở một tòa nhà khác của Bệnh viện Trung ương Huế, trái tim khỏe mạnh được lấy ra khỏi lồng ngực người thanh niên đã chết não, đưa đến Trung tâm Tim mạch. Kíp phẫu thuật tiến hành ghép tim.

Ca ghép tim diễn ra trong 5 giờ đồng hồ, với gần 100 thầy thuốc ở Bệnh viện Trung ương Huế tham gia, trong đó có khoảng 40 bác sĩ, kỹ thuật viên, điều dưỡng… làm việc trực tiếp trong phòng phẫu thuật. GS Bùi Đức Phú cùng các đồng nghiệp đứng ròng rã suốt 5 tiếng đồng hồ trong phòng mổ nhưng không hề có cảm giác mệt mỏi, tất cả tập trung cao độ vào công việc. Là phẫu thuật viên đồng thời chỉ huy ca phẫu thuật có tính lịch sử này, GS Bùi Đức Phú thổ lộ: “Tôi rất tin vào sự thành công của ca ghép tim. Nếu không tự tin thì không làm, mình không thể nào mạo hiểm trước bệnh nhân. Đó là nguyên tắc làm việc của tôi. Phải tin rằng 98% là thành công, còn 2% là xác suất rủi ro ngoài ý muốn. Và một khi đã bước vào phòng phẫu thuật, tôi tập trung vào mục tiêu duy nhất: cứu sống bệnh nhân”.

3 giờ sáng hôm sau, ngày 2/3/2011, kíp thầy thuốc hoàn tất ca ghép tim. Bệnh nhân được chuyển đến phòng hậu phẫu, các chỉ số sinh tồn đều ổn định. GS Bùi Đức Phú trở về phòng làm việc của mình, soạn 3 tin nhắn: một gửi cho các thầy ở Việt Nam, một gửi cho Bộ trưởng Bộ Y tế, một gửi cho vợ con. Đến 6 giờ sáng, giáo sư trở lại phòng hậu phẫu, kiểm tra tình hình của bệnh nhân. Mọi việc đều ổn. 6 giờ 30, ông gửi các tin nhắn, báo tin Bệnh viện Trung ương Huế vừa thực hiện thành công ca ghép tim trên người lấy từ người cho chết não.

Lịch sử ngành phẫu thuật tim mạch Việt Nam đã được GS Bùi Đức Phú cùng các đồng nghiệp ở Bệnh viện Trung ương Huế mở sang trang mới. Lần đầu tiên, kíp bác sĩ Việt Nam thực hiện ca ghép tim trên người lấy từ người cho chết não và đã thành công.

“Không có một người nước ngoài nào! Anh Phú chỉ huy ê kíp ghép tim lấy từ người cho chết não và ghép thành công. Đó là đóng góp rất lớn! Nói về lần đầu tiên ghép tim ở Việt Nam thì người ta nêu anh Phú, nêu Bệnh viện Trung ương Huế”, GS-TS-BS Đặng Hanh Đệ, Chủ tịch sáng lập Hội Phẫu thuật tim mạch - Lồng ngực Việt Nam, khẳng định.

Ca cấy tim nhân tạo đầu tiên tại Việt Nam

Ba năm sau ca ghép tim làm nức lòng giới y khoa cả nước, sáng 6/6/2014, với sự hỗ trợ của chuyên gia đến từ Bệnh viện Saint Vintcent (Australia), GS-TS-BS Bùi Đức Phú, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế cùng kíp thầy thuốc bệnh viện này tiến hành ca cấy tim nhân tạo bán phần Heartware đầu tiên tại Việt Nam. Giáo sư giải thích: “Trong thời gian chờ đợi để được ghép tim lấy từ người cho chết não, nhiều bệnh nhân suy tim đã chết vì chờ quá lâu mà chưa có người cho tim. Có một giai đoạn gọi là giai đoạn bắc cầu nhằm kéo dài thời gian chờ đợi để được ghép tim lấy từ người cho chết não, bác sĩ cấy máy hỗ trợ tim cho bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối. Tôi làm đề án trình Bộ KH-CN và xin phép Bộ Y tế để triển khai kỹ thuật mới này. Cũng như việc ghép tim trước đây, tôi đi theo con đường nghiên cứu khoa học rồi áp dụng vào thực tiễn. Ca cấy tim nhân tạo này ít áp lực hơn ca ghép tim, tuy nhiên vì công nghệ mới nên thời gian huấn luyện lâu hơn”.

Người được cấy tim nhân tạo bán phần là ngư dân H.Q.B, khi đó 39 tuổi, ở Quảng Bình. Anh B. mắc bệnh cơ tim giãn giai đoạn cuối, không còn đáp ứng với điều trị nội khoa, tiên lượng sống dưới 6 tháng. Trong 5 giờ, kíp thầy thuốc do GS Bùi Đức Phú làm trưởng kíp đã cấy thiết bị hỗ trợ tâm thất Heartware cho anh B. Sau ca phẫu thuật, cung lượng tim từ 2 lít/phút đã tăng lên 4 lít/phút, quả tim nhân tạo hoạt động rất hiệu quả, bệnh nhân hồi phục tốt. Ca cấy tim nhân tạo bán phần này đã mang lại cho bệnh nhân B. thêm cơ hội được ghép tim, một khi có người cho chết não thích hợp.

GS-TS-BS Bùi Đức Phú trao đổi với một đồng nghiệp trẻ ở Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City, Hà Nội - Ảnh: PHƯƠNG TRÀ

3. Hạnh phúc khi được làm việc cứu người

Ở tuổi ngoài 60, GS-TS-BS Bùi Đức Phú vẫn tràn đầy năng lượng, tâm huyết với nghề. Chuyên gia hàng đầu Việt Nam về phẫu thuật tim mạch và ghép tạng nói rất giản dị: “Tìm thấy niềm vui trong công việc, đó là hạnh phúc. Mình áp dụng kỹ thuật mới, cứu được bệnh nhân, và hàng ngày háo hức đi làm, đó là hạnh phúc nhất”.

Nghề chọn người

Những ai sống ở Tuy Hòa lâu năm đều biết rạp Đại Nam trên đường Nguyễn Công Trứ. Đây là rạp chiếu phim nổi tiếng từ trước năm 1975, do cha mẹ GS Bùi Đức Phú gây dựng nên. Ngay bên cạnh rạp Đại Nam là ngôi nhà của gia đình chủ rạp. GS Bùi Đức Phú chào đời tại Tuy Hòa và lớn lên trong ngôi nhà đó. Tuổi thơ ông gắn liền với dòng sông, cánh đồng… Ký ức ông vẫn còn thấp thoáng hình ảnh cùng bạn bè đi câu cá, vẫn ấm áp tình cảm của những người thầy thương học trò như con mình…

Cụ Bùi Phương, cha GS Bùi Đức Phú, muốn con trai theo nghề Y. Khi con đang học cấp ba ở Sài Gòn, cụ đưa con đến gặp một người bạn là bác sĩ Ngoại khoa nổi tiếng, để có thể hình dung đôi nét về công việc của một bác sĩ Ngoại khoa.

Thi đậu tú tài, anh thanh niên Bùi Đức Phú ra Huế chơi và đến Trường đại học Y khoa Huế, nơi anh rể đang giảng dạy. Anh ghi danh, nộp hồ sơ thi và đậu, thế là học luôn. Từ trước đến nay, lối vào trường y luôn là “cánh cửa hẹp”, thế nhưng với Bùi Đức Phú thì mọi chuyện dường như đơn giản. Có thể nói rằng nghề y đã chọn ông - người sẽ tiếp bước các bác sĩ - nhà khoa học nổi tiếng: Tôn Thất Tùng, Đặng Hanh Đệ, Phạm Gia Khải, Tôn Thất Bách… và cùng các đồng nghiệp viết nên trang rực rỡ cho ngành Phẫu thuật tim mạch Việt Nam.

Trong trường y, sinh viên Bùi Đức Phú rất chịu khó học hỏi nên năm thứ tư, ông đã vững vàng về Ngoại khoa. Được nhà trường chọn làm cán bộ giảng dạy nên đến năm thứ 5, ông được gửi ra Hà Nội học. Thời điểm đó không có lớp Ngoại khoa mà có lớp gây mê hồi sức, thế là ông cùng một sinh viên khác học gây mê hồi sức trong 6 tháng ở Bệnh viện Việt Đức, do GS Tôn Đức Lang giảng dạy.

Ngày nọ, bác sĩ chuyên phụ mổ cho GS Tôn Thất Tùng bị ốm. Các thầy giới thiệu với thầy Tùng: Có học trò Phú từ Huế ra học, xin được phụ mổ thay. Thế là ông được vào phòng phẫu thuật trong vai trò phụ mổ cho GS Tôn Thất Tùng. Sau ca mổ đó, giáo sư gọi ông lên hỏi han. Thầy ngồi trên ghế, bảo học trò đi qua đi lại và… đưa tay cho thầy xem.

GS Bùi Đức Phú nhớ thầy Tôn Thất Tùng từng nói: Làm nghề này thì phải có khả năng thiên bẩm và có thể lực. Bác sĩ phẫu thuật tim mạch phải chịu được áp lực, bình tĩnh kiểm soát trong những tình huống nguy cấp và có thể lực tốt, vì nhiều ca phẫu thuật kéo dài suốt mấy giờ liền. Bởi vậy, thầy chọn học trò rất kỹ để có thể tiếp tục đầu tư cho học trò. Kiến thức thì được tích lũy theo năm tháng, riêng tố chất sẽ thể hiện ngay; thầy Tôn Thất Tùng biết ai có thể tiếp tục học và phát triển ở lĩnh vực này.

GS Bùi Đức Phú chia sẻ, người có ảnh hưởng lớn nhất đối với sự nghiệp y khoa của ông là cố GS Tôn Thất Tùng, còn người có ảnh hưởng trực tiếp đến ông trên lĩnh vực tim mạch là GS Đặng Hanh Đệ - học trò chân truyền của cố GS Tôn Thất Tùng, và cố PGS Tôn Thất Bách - con trai thầy Tôn Thất Tùng. Tuổi trẻ đầy hoài bão, ông mơ ước một chân trời rộng lớn của y học. Chính các thầy - những nhà khoa học hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực tim mạch - đã chắp cánh ước mơ cho ông. GS Bùi Đức Phú học từ các thầy tinh thần tận hiến cho khoa học, cho nghề y, biến những cái phức tạp thành đơn giản, luôn có các phương án xử lý những tình huống phức tạp. Các thầy đã truyền sang ông niềm say mê khoa học, say mê nghề y và là những tấm gương ngời sáng về nhân cách.

Trên cương vị Trưởng Bộ môn Ngoại - Trường đại học Y Dược Huế, GS Bùi Đức Phú đề cao tính chủ động và khơi dậy niềm đam mê cho các học trò, bởi có đam mê thì mới vượt qua được áp lực rất lớn của nghề này. Ông nói: “Đó là điều quan trọng nhất, còn tất cả thì đã có trong sách vở”.

Không muốn bệnh nhân mang ơn

Tiếp bước những người thầy lừng danh, GS Bùi Đức Phú đã trực tiếp phẫu thuật tim mạch khoảng 5.000 ca, công bố hơn 80 bài báo khoa học, hàng chục cuốn sách giáo trình và chuyên khảo. Năm 2008, GS Bùi Đức Phú được phong tặng danh hiệu cao quý Thầy thuốc Nhân dân.

Năm 2009, cuốn Quy trình kỹ thuật và hệ thống tổ chức trong ghép tim lấy từ người cho chết não của GS Bùi Đức Phú được xuất bản, rất có giá trị đối với các phẫu thuật viên tim mạch. Đặc biệt, nhắc đến GS Bùi Đức Phú thì phải nói đến vai trò chỉ huy đồng thời là phẫu thuật viên ca ghép tim trên người lấy từ người cho chết não làm nức lòng giới y khoa Việt Nam. GS-TS-BS Huỳnh Văn Minh, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch - Bệnh viện Trung ương Huế, nói: “Đó là ca phẫu thuật mang tính lịch sử, trong đó GS Phú có vai trò nổi bật, đã đưa Việt Nam lên “bản đồ” ghép tim của thế giới, mở ra triển vọng mới về ghép tạng ở Việt Nam. Mấy năm sau, GS Phú tiếp tục chỉ huy ca cấy tim nhân tạo bán phần Heartware đầu tiên tại Việt Nam…”.

Dưới sự chỉ huy của GS Bùi Đức Phú, lần đầu tiên kíp bác sĩ Việt Nam thực hiện ca ghép tim trên người lấy từ người cho chết não  - Ảnh: TƯ LIỆU

Với những cống hiến rất có giá trị cho nền y học nước nhà, sáng 3/3/2013, tại Bệnh viện Trung ương Huế, GS-TS-BS Bùi Đức Phú, Giám đốc bệnh viện, đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới. Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đến dự và trao tặng cho giáo sư danh hiệu cao quý này.

Là chuyên gia hàng đầu về phẫu thuật tim mạch và ghép tạng ở Việt Nam, niềm hạnh phúc của GS Bùi Đức Phú là chọn đúng nghề phẫu thuật và sâu hơn nữa là phẫu thuật tim mạch. Công việc khó khăn đặt ra cho phẫu thuật viên tim mạch cái đích cao hơn trong cuộc sống. “Mình đã chọn công việc khó và đạt được mục đích của mình. Thứ hai là mình có một quá trình trải nghiệm trong nghề, hạnh phúc khi đã trực tiếp cứu được nhiều người”, GS Bùi Đức Phú chia sẻ. Song có một điều rất lạ là ông không muốn nhớ những người mà mình đã cứu sống. “Khi cứ hoài niệm chuyện đó thì sẽ không muốn làm chuyện gì khác.

Và mình không muốn người ta mang ơn. Nếu lúc nào cũng nói: A, đó là bệnh nhân của mình, đó là người mà mình đã cứu sống, thì người ta nghĩ rằng họ phải làm điều gì đó cho mình. Còn về kỹ thuật, làm được kỹ thuật này, chuyển giao rồi thì làm kỹ thuật khác. Tôi luôn muốn làm chủ những kỹ thuật mới và tìm thấy niềm vui trong công việc”, giáo sư nói.

Nơi ấy, quê nhà…

Gắn bó với Bệnh viện Trung ương Huế suốt 35 năm, trong đó có 9 năm giữ cương vị giám đốc, sau khi nghỉ hưu thì ra Hà Nội làm Giám đốc Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City, GS Bùi Đức Phú xa quê rất lâu song trong trái tim ông luôn có hình bóng quê nhà. “Mẹ tôi mất ở TP Hồ Chí Minh, được đưa ra Huế. Xe tang đến Tuy Hòa vào buổi tối, đậu phía trước nhà; gia đình lập bàn thờ trong nhà để bà con thân thuộc đến viếng vì họ không có điều kiện ra Huế. Bà con ở phường 3 đến rất đông, dù trời mưa lâm râm. Ký ức đó làm cho tôi cảm nhận sâu sắc về tình làng nghĩa xóm, tình quê hương”, GS Bùi Đức Phú chia sẻ.

Sống xa quê song vị giáo sư danh tiếng trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch và ghép tạng vẫn dõi theo những bước đi của quê nhà. Khi có chương trình chỉ đạo tuyến, ông đôn đốc anh em ở Bệnh viện Trung ương Huế thể hiện vai trò chỉ đạo tuyến, giúp Bệnh viện Đa khoa Phú Yên trong lĩnh vực ung bướu, tim mạch… Bệnh viện Đa khoa Phú Yên là bệnh viện vệ tinh của Bệnh viện Trung ương Huế. “Làm được điều gì cho quê hương thì làm”, ông tâm niệm. Bà con Phú Yên ra Huế mổ tim cũng được ông nhiệt tình tạo điều kiện, giúp đỡ…

Hai ngày trước khi tôi đến Bệnh viện Đa khoa quốc tế Vinmec Times City gặp GS Bùi Đức Phú, tại TP Vũng Tàu, Hội nghị khoa học ghép tạng lần thứ IV được Hội Ghép tạng Việt Nam phối hợp với Bệnh viện Chợ Rẫy tổ chức. Tại sự kiện đó, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh 17 kỷ lục về ghép tạng, trong đó GS Bùi Đức Phú được vinh danh với hai kỷ lục: Ca ghép tim đầu tiên do người Việt Nam thực hiện và ca cấy tim nhân tạo bán phần Heartware đầu tiên tại Việt Nam.

Ở tuổi ngoại lục tuần, GS Bùi Đức Phú vẫn tràn đầy năng lượng và tâm huyết với nghề. Ông nói rất giản dị: “Tìm thấy niềm vui trong công việc, đó là hạnh phúc. Mình áp dụng kỹ thuật mới, cứu được bệnh nhân, và hàng ngày mình háo hức đi làm, đó là hạnh phúc nhất”. Ông đang có được niềm hạnh phúc ấy trên hành trình mới, sau khi khép lại chặng đường gần 40 năm với biết bao cam go, biết bao nỗ lực và đạt được nhiều thành tựu vẻ vang.

GS-TS-BS Bùi Đức Phú sinh năm 1956 tại Tuy Hòa, hiện giữ cương vị Phó Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, Chủ tịch Hội Các nhà phẫu thuật lồng ngực và tim mạch châu Á nhiệm kỳ 2014-2015… Ông được trao giải thưởng Nhân tài đất Việt năm 2011, được tôn vinh trong chương trình Vinh quang Việt Nam lần thứ IX và đã hai lần đoạt giải thưởng Global Award in Medicine (năm 2011 và 2013). GS Bùi Đức Phú là ĐBQH khóa XIII (nhiệm kỳ 2011-2016), Ủy viên Ủy ban Khoa học công nghệ và môi trường của Quốc hội.

PHƯƠNG TRÀ

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Tin tức mới nhất
Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 8
  • 1786
  • 1,246,589