HỌ BÙI THẾ, THÔN HƯƠNG TRIỆN, XÃ NHÂN THẮNG, HUYỆN GIA BÌNH, BẮC NINH

  05/02/2017

 Cổng nhà thờ họ Bùi Thế tại thôn Hương Triện, xã Nhân Thắng, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Căn cứ vào các tài liệu hiện có đang được lưu giữ, bảo quản tại nhà thờ họ, nhà thở chi, các gia phả, gia tộc, các văn bia, hoành phi, câu đối, âm phần mồ mả gia tiên cả bằng chữ Hán, Nôm thì dòng họ Bùi Thế phát tích như sau:

Đệ nhất tổ: Cao tổ khảo Kinh Bắc trấn, hậu quân trung uý cơ, nhị đội, đội trưởng Bùi Công tự Phúc Quảng, hiệu An Phận phủ quân. Hưởng thọ 73 tuổi. Giỗ ngày 22 tháng 11 âm lịch.
Đệ nhất tổ: Cao cao khảo thập lý hầu Bùi Công tự Phúc Trực, hiệu Cương Nghị phủ quân. Hưởng thọ 78 tuổi. Giỗ ngày 24 tháng 7 âm lịch.
Đệ tam tổ khảo: Tiền Lê triều phủ hiệu, hiệu Sinh Kiêm. Bản huyện Văn Hội, hội trưởng Bùi Công Quý huý Khanh tự Chất Phác, hiệu Thuần Cẩn phủ quân. Tuế Canh Thìn, thọ Bát thập ngũ (85 tuổi). Kỵ nhật 08 tháng 11 âm lịch. Sinh hạ ngũ nam, tam nữ.
Như vậy, dòng họ Bùi Thế ở thôn Hương Triện, xã Nhân Thắng, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh có mặt ở đây kể từ đời thuỷ tổ Phúc Quảng đến nay, các con, cháu đã được 15 đời với số khẩu đã ra đời là 2.859 người (chưa trừ người chết, chưa cộng chi 3 cụ Vực). Theo gia phả thì dòng họ Bùi Thế đến sinh cơ lập nghiệp ở thôn Hương Triện - lúc đó gọi là Trang Triện thôn, Trang Triện xã, vào khoảng cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII thuộc thời nhà Lê. Tiếp theo đó các họ khác cũng đến đây sinh sống như họ Đào Duy, họ Vũ Đình, họ Nguyễn Đăng … Các cụ thuỷ tổ đã cùng nhau khai hoang phá sậy, lập ấp làm nhà, dẫn dắt con cháu làm ăn từ lúc Trang Triện thôn đồng trũng, chiêm khê mùa thối chưa có đê điều, mùa màng năm được, năm mất phụ thuộc hoàn toàn vào nước thuỷ triều của sông Hồng; Đến nay: thôn Hương Triệu đã là nơi trù phú khang trang, ấm no hạnh phúc với 2525 nhân khẩu. Trong đó họ Bùi Thế chiếm gần 45% dân số của thôn.
Hơn 4 thế kỷ đã qua, dòng họ Bùi Thế thôn Hương Triện đã tạo cơ đồ vững chắc, ăn ở thuỷ chung, hoà đồng thân thiện, nề nếp gia phong, được các dòng họ khác trong và ngoài thôn tin yêu quý trọng. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, ở mỗi thời kỳ, dòng họ Bùi Thế ở thôn Hương Triện đều có những đóng góp nhất định cho sự tồn tại và phát triển của quê hương, đất nước với nhiều mặt, nhiều lĩnh vực, vị trí khác nhau trong xã hội: Từ nề nếp sống gia phong, thi lễ học hành đến cống hiến đức tài cho quê hương đất nước, cụ thể như sau:
* Về xây dựng nếp sống gia phong bùi tộc:
Theo bút tích gia phả và bia ký, cụ thủy tổ Bùi Quảng giữ chức đội trưởng trấn Kinh Bắc về định cư tại thôn Hương Triện từ thủa sơ khai, sinh cơ lập nghiệp gặp muôn vàn khó khăn gian khổ, như vẫn kiên trì giáo dục con cháu trong gia đình sống phải có đức, có nhân, có tín, có cương thường đạo lý, kính trên nhường dưới, hoà thuận, yên ấm. Do vậy, đến đời cụ Bùi Nguyên đệ ngũ tổ (cháu 5 đời huyền tôn cụ thuỷ tổ) và cụ Bùi Khải đệ lục tổ (cháu 6 đời huyền tôn cụ thuỷ tổ), cả 2 cụ đều có các con, cháu, chắt, chút 5 đời (ngũ đại) nhưng vẫn ăn chung một nhà, tình cảm chan hoà, ân cần cởi mở, có tôn ty trật tự, làm ăn vững chắc. Tiếng thơm của 2 đời ngũ đại với 126 con, cháu, chắt, chút đã lan rộng khắp vùng đến tận Kinh đô. Vua Tự Đức đã xuống Chiếu mời gia đình nhập thành ban lộc, hưởng phúc, xúc cảm trước gia phong họ Bùi Thế ở Hương Triện, Vua Tự Đức - một ông vua nổi tiếng là người có hiếu và hay chữ của triều Nguyễn đã có sắc phong biển cho họ Bùi Thế là:
"NGŨ ĐẠI ĐỒNG ĐƯỜNG
DỊCH HIỆP DIỄN TƯỜNG"
Và câu đối:
"Ngũ đại đồng đường thiên hạ hữu
Nhất gia kế mỹ thế gian vô"
Nhà vua có câu đối với lối chơi chữ rất tài tình nói về họ Bùi Thế ở thôn Hương Triện:
"Bản cố PHI Y thiên cổ TRIỆN
Diễn tường dịch hiệp ức liên HƯƠNG"
Ngoài ra ở "nhà bảng" còn 2 câu đối nữa là:
"Bùi tộc nhất môn, kế mỹ phong thanh viễn
Giáp chi dịch thế, thừa ân vũ lộ thâm"
Và:
"Nhân thuỵ thai sơn thọ
Hoàng ân bái thuỷ trường"
Nơi đón biển vua ban, con cháu họ Bùi và nhân dân địa phương đã làm nhà để lưu giữ và gọi là "nhà bảng" hay "nhà biển" để tri ân phúc lộc Vua ban và hương khói đến tận ngày nay. Thiết nghĩ: "Nhất gia" một gia đình mà "dịch diệp diễn tường" 2 đời liên tiếp là "ngũ đại đồng đường" thì trong thiên hạ cũng thực là hiếm có.
* Về thi lễ học hành:
Các cụ tổ họ Bùi Thế đã đặc biệt quan tâm đến việc học hành để thấm nhuần kiến thức, hấp thu tinh hoa văn hoá. Theo các văn bia bút tích còn lưu lại, nhiều cụ họ Bùi Thế đã giữ các chức danh như: Bản huyện, văn hội, hội trưởng. Từ đời thứ 5 đến đời thứ 8 đã có nhiều cụ Đồ, cụ Khoá xuất hiện. Trong các kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình đã đạt được các điểm nhất tràng, nhị tràng như các cụ Khoá Vị cụ Khoá Kê. Một số gia đình có truyền thống nhiều đời làm nhà giáo như gia đình cụ Khoá Đậu, cụ Đồ Ký, ông giáo Tráng, thầy giáo Cường ...
Từ sau Cách mạng tháng tám năm 1945 đến nay phong trào học tập vẫn được họ Bùi quan tâm, đã có 165 người có bằng cử nhân, kỹ sư, bác sỹ, trong đó có 7 người là Thạc sỹ (Bùi Khu, Bùi Sói, Bùi Dy, Bùi Cường, Bùi Hưng, Bùi Hùng, Bùi Thanh); số người tham gia giảng dạy từ Tiểu học đến Đại học là 36 thầy cô. Đặc biệt, hiện nay họ Bùi Thế ở thôn Hương Triện vẫn có gia đình có  3 thế hệ (tam đại) sống chung một nhà nhưng cả bố, con, cháu đều có bằng cử nhân trở lên như gia đình ông Bùi Trạng, Bùi Chiếm ...
* Về tham gia phong trào cách mạng, xây dựng và bảo vệ tổ quốc:
Ngoài việc đóng góp xây dựng thôn Hương Triện có nền văn hoá tươi đẹp "Mỹ tục khả phong" dòng họ Bùi Thế còn nhiệt tình đóng góp người, góp của, góp công trong cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Việt Nam XHCN do Đảng và Bác Hồ lãnh đạo.
Theo lịch sử Đảng bộ huyện Gia Bình và lịch sử Đảng bộ xã Nhân Thắng thì ngay từ những năm 1945, được sự tuyên truyền của các đồng chí Nguyễn Đức Thắng, Nguyễn Thanh Bình (sau này là Uỷ viên Bộ chính trị) các nhân sỹ họ Bùi đã sớm tham gia cách mạng và trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng của địa phương như cụ Bùi Sủng, cụ Bùi Mao, cụ Bùi Ái... (sau này là cán bộ tiền khởi nghĩa). Qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và chiến tranh biên giới, dòng họ Bùi Thế hy sinh 26 liệt sỹ, được phong tặng 3 bà mẹ Việt Nam anh hùng (cụ Bùi Thị Cừa, cụ Bùi Thị Tý, cụ Bùi Thị Du). Nhiều chiến sỹ tham gia quân đội, trong đó có 18 thiếu sinh quân được phong quân hàm từ thiếu tá trở lên, đặc biệtl à Đại tá Bùi Hải tham gia quân đội ngay từ khi mới khởi nghĩa năm 1954 và Trung uý phi công liệt sỹ Bùi Tần tham gia quân đội trong những ngày đầu chống Mỹ.
Trong hoà bình xây dựng quê hương đất nước: Dòng họn Bùi Thế đã hăng say lao động sản xuất, đến nay không còn hộ đối, số hộ giàu ngày càng tăng. Nhiều người họ Bùi Thế đã và đang tham gia nắm giữ các cương vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước từ trung ương đến địa phương như ông: Bùi Xuân Khu hiện nay đang là Thứ trưởng thường trực Bộ Công Thương; ông: Bùi Thế Dy hiện nay là Cục trưởng Cục Tổ chức thường trực bộ - A28, Tổng Cục An ninh, Bộ Công an. Nhiều người là giám độc, phó giám đốc các ngành kinh tế như ông Bùi Thế Trạng là giám đốc mỏ than cọc 6, ông Bùi Thế Uông (đã nghỉ hưu) là Phó Tổng giám đốc Ngân Hàng ngoại thương Việt Nam (Vietcombank; đặc biệt như gia đình cụ Âu có 9 người con là giám đốc, phó giám đốc các Công ty may; gia đình ông Bùi Sói có 3 xưởng may giầy da xuất khẩu ở Hải Dương.
* Về nơi thờ cúng tổ tiên:
Dòng họ Bùi Thế đã có nhà thờ Họ, nhà thờ Chi cách đây trên 10 đời, phải trùng tu, nâng cấp nhiều lần mới duy trì được đến ngày nay. Đồ nội thất trong nhà thờ họ Bùi Thế tương đối trang trọng, ngoài các bia chữ Hán, chữ Nôm còn có nhiều Hoành phhi cấu đối ca ngợi công đức tổ tiên. Hàng năm cứ đến 22/11 âm lịch, dòng họ Bùi Thế lại tổ chức lễ cúng các cụ Thuỷ tổ, để các con cháu xa gần lại về quần tụ thể hiện sự đoàn kết, phát triển.
 * Phần chú giải:
Cụ tam Tổ Bùi Khanh sinh được 5 người con trai, cụ Bùi vực là con thứ 3 của cụ Khanh. Khi cụ Vực đến tuổi trưởng thành thấy hoàn cảnh gia đình gặp nhiều khó khăn về mọi mặt cụ Vực đã xin phép bố mẹ được tạm xa quê hương tìm đến một địa danh mới để tạo dựng cơ đồ, địa điểm đó chính là khu Ba Kèo - Kinh Môn - Hải Hương.
Thời gian đầu bị dán đoạn khá lâu với quê cũ (thôn Hương Triện). Đến đời thứ 6 dòng họ Bùi THế (cụ Vực) mới có điều kiện về thăm quê cũ (Hương Triện). Trong dịp về thăm quê này cụ Vực đã mời cụ Khoá Móng trong dòng họ Bùi Thế xuống dạy học tại đó. Trong thời gian các cụ dạy học ở Ba Kèo một số các cụ trong dòng họ đã xuống chơi, thăm nhiều lần trong đó cụ Bùi Quyết. Cụ Quyết đã nhiều lần ôn lại chuyện về quê của cụ Bùi Vực và định tổ chức cho con cháu xuống thăm, nhưng vì hoàn cảnh khó khăn, chiến tranh kéo dài nhưng cụ hiểu rõ được gốc tích lại qua đời, do đó đến nay chi của cụ Bùi Vực vẫn gián đoạn, chưa có thông tin.
Vậy dòng họ Bùi Thế một nhánh còn bị thất lạc nếu nhận được tin này thì hãy liên hệ về cội nguồn tổ tiên. Thôn Hương Triện, xã Nhân Thắng huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh, ông Bùi Thế Sẫm, điện thoại: 0988897343; Bùi Thế Hiếu ĐT: 0904291260.

BÙI THẾ SẪM

Bài liên quan:

 NGÀY GIỖ TỔ HỌ BÙI THÔN HƯƠNG TRIỆN, NHÂN THẮNG, GIA BÌNH, BẮC NINH

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 6
  • 1778
  • 4,888,121