Khái quát truyền thống lịch sử văn hoá Dòng họ Bùi Danh ở xã Nam Thanh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

  05/02/2017

Theo gia phả chữ Hán đầu tiên do Hương cống Bùi Tôn Thân viết ngày 20/2 vua Cảnh Hưng năm thứ 25 (năm 1764) thì các bậc tiên tổ của họ Bùi Danh xuất phát từ "Hà Đông quận" đến định cư trên đất Thanh Tuyền, tức xã Nam Thanh ngày nay (vào khoảng cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI). Hiện nay, tại nhà thờ vẫn còn hai câu đối "Hà Đông lưu viễn xứ - Thanh Thuỷ phát nguyên trường". (Dịch nghĩa: Từ Hà Đông xa xôi truyền lại ở xã Thanh Thuỷ truyền mãi ngàn đời).

Về Thuỷ tổ của dòng họ, đời thứ nhất gồm có 4 anh em: Bùi Tôn Tuấn, Bùi Tôn Hợp (Tên huý là Bùi Tôn Thái), Bùi Tôn Đường và Bùi Thị Lợi. Ông Tuấn truyền đến đời thứ sáu thì thất truyền. Ông Đường và bà Lợi về sau thất tích. Chỉ có ông Bùi Tôn Hợp (tức Bùi Tôn Thái) đã trở thành Thuỷ tổ của dòng họ Bùi Danh, truyền đến nay đã 17 đời, hiện có 7 thế hệ đang còn chung sống với hơn 400 hộ, hàng ngàn nhân khẩu, trong đó có gần 300 hộ đang sống ở quê hương. 

Mộ Hầu cụ Bùi Tôn Phi


Lịch sử gia phả của họ đã ghi những nét vàng chói lọi, với nhiều tên tuổi của các bậc tiên liệt danh cao, đức sáng như cụ Thuỷ tổ Bùi Tôn Hợp (đời thứ nhất), hầu cụ Bùi Tôn Phi (đời thứ tư) và ba con trai của cụ đều làm quan là: Tháp Lĩnh hầu Bùi Tôn Vị (đời thứ năm), Kinh Bắc hầu Bùi Tôn Trù (đời thứ năm), quan huyện Kỳ Hoa Bùi Tôn Liêu (đời thứ năm). Ngoài ra còn có các ông Bùi Tôn Trác (đời thứ sáu), Bùi Tôn Hàn (đời thứ tám), Bùi Danh Thiểm, Bùi Danh Chấn, Bùi Danh Mẫn, Bùi Sỹ Tuý (tức Bùi Chính Lộ), Bùi Danh Võ (tức Bùi Ngọc Thành), Bùi Danh Toản, Bùi Danh Bích, Bùi Danh Duẩn, Bùi Danh Sênh v.v…

Trong các cụ có tên trên, có nhiều cụ làm quan to được phong tước hầu trong thời Lê như Tháp Lĩnh hầu Bùi Tôn Vị, Kinh Bắc hầu Bùi Tôn Trù, có một số cụ tham gia phong trào khởi nghĩa Trần Tấn chống Pháp (1873), có nhiều cụ tham gia phong trào Đông Du, nhiều người tham gia hoạt động cách mạng rất sớm từ những năm 1930 khi Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời.

Dòng họ Bùi Danh ở xã Nam Thanh hiện còn lưu giữ được nhiều cuốn gia phả bằng chữ Hán có giá trị và chữ quốc ngữ (có cuốn được viết bằng thể thơ lục bát). Nhà thờ họ đã được các bậc Cao tổ đời thứ 2 xây dựng. Thời kỳ Tây Sơn (Quang Trung), khi Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc, được quân Tây Sơn sử dụng làm kho chứa lương thực và Bộ chỉ huy đóng quân. Về sau, lúc chiến tranh xảy ra, nhà thờ bị đốt cháy, chỉ còn lại 3 gian nhà thượng. Đến đời vua Duy Tân, con cháu đã xây dựng lại. Và đến năm 1975 đã tôn tạo khang trang như hiện nay. Trải qua nhiều biến cố thiên nhiên và thời cuộc nhưng con cháu đã bảo tồn và tôn tạo được khu từ đường Đại Tôn như từ thời xưa. Có 3 ngôi nhà cổ liền kề nhau gồm nhà thờ Thuỷ tổ, nhà thượng, nhà hạ và nhà tả vu, hữu vu. Tại nhà thờ thuỷ tổ có bức hoành phi "Quang dụ đường" (Dịch nghĩa: Ngôi nhà sáng sủa ấm cúng). Dòng họ còn giữ được nhiều đồ tế khí như: chiêng, khánh cổ và bảy đạo sắc của vua Lê phong cho các bậc Tổ tiên (trong đó cụ Bùi Tôn Vị được phong 6 đạo sắc, cụ Bùi Tôn Nhiếp còn giữ được một đạo) do các vua Bảo Thái thứ tư (1720), Long Đức năm thứ hai (1730), Lê Cảnh Hưng năm thứ 27 và vua Cảnh Hưng năm thứ 31 (1771).

Bảy đạo sắc rồng

( Chi tiết : Một số sắc rồng được vua ban thưởng cho hai ông Bùi Tôn Vị, Bùi Tôn Nhiếp )


Dòng họ Bùi Danh ở Nam Thanh có 15 nhà khoa bảng được ghi trong cuốn sách "Khoa bảng Nghệ An" xuất bản năm 2000. Trong dòng họ có 8 người được công nhận là cán bộ lão thành cách mạng như cụ: Bùi Ngọc Thành, Bùi Danh Bích, Bùi Danh Cư, Bùi Danh Đẩu, Bùi Danh Sênh, Bùi Danh Tùng, Bùi Danh Châu, Bùi Trọng Thành và cụ Bùi Danh Ba được công nhận là cán bộ hoạt động cách mạng tiền khởi nghĩa.

Dòng họ Bùi Danh ở Nam Thanh từ bao đời nay là một dòng họ có truyền thống: yêu nước, thương người, sống có nghĩa, có tình, biết kính yêu ông bà, cha mẹ, kính yêu các bậc Tổ tiên. Chăm chỉ học hành, hăng say lao động, trau dồi tài đức, góp phần xây dựng dòng tộc, xây dựng quê hương đất nước.

Việc xây dựng dòng tộc, họ Bùi Danh ở xã Nam Thanh từ nhiều năm nay được củng cố và có bước phát triển mới, có Hội đồng gia tộc và Thường trực hội đồng gia tộc (gồm có 7 người). HĐGT đã chăm lo mọi mặt như: Tu sửa tôn tạo lại từ đường, quy tập xây dựng bảo quản mồ mả Tổ tiên, bổ sung gia phả. Việc tế tổ hàng năm vào ngày Rằm tháng 2 được thực  hiện nề nếp. 

 







 Tế lễ rằm tháng hai


Công tác khuyến học khuyến tài được coi trọng. Từ những năm 1996 - 1997 đến nay, hàng năm họ đã tiến hành khen thưởng cho các cháu học sinh giỏi và các cháu đậu Đại học, Cao đẳng. Dòng họ đã được Xã và Huyện cấp nhiều giấy khen về công tác khuyến học và được công nhận là "Dòng họ khuyến học". Con cháu dòng họ Bùi Danh ở xã Nam Thanh (Kể cả số đi ra cũng như ở lại quê hương) đều làm ăn lương thiện, không có cá nhân nào vi phạm pháp luật. Chỉ tính trong 3 năm gần đây, đã có trên 80 cháu đậu Đại học, Cao đẳng. Hiện tại trong dòng họ có 15 Tiến sĩ, Thạc sỹ. Họ đã xây dựng được quỹ khuyến học riêng, tính cả quỹ hương khói của họ hiện tại có trên 20 triệu đồng.

Với truyền thống lịch sử văn hoá và những thành tích dòng họ đã đạt được trong những năm qua, năm 2009 Hội đồng gia tộc đã làm tờ trình đề nghị các cơ quan có thẩm quyền xét cấp bằng "Di tích lịch sử văn hoá" cho nhà thờ của dòng họ./.

Bùi Danh Cầu - Trưởng ban HĐGT họ Bùi xã Nam Thanh
Bùi Trọng Cầu - Phó BLL Họ Bùi Nghệ An
Ảnh : NSNA Bùi Xuân Lương

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 10
  • 16634
  • 4,330,855