Phát hiện những đạo sắc của ông Bố chính giữ thành Hà Nội năm 1873

  24/02/2017

Quân Pháp đánh thành Hà Nội 1873

Pháo thuyền bắn yểm trợ cho quân Pháp đánh chiếm thành Hà Nội 

Đến nay (2003) vừa tròn 130 năm thực dân Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ nhất. Ít ai còn biết có một ông Bố chính đã cùng Tổng đốc Nguyễn Tri Phương kiên quyết giữ thành Hà Nội cuối năm 1873. Đó là ông Bố chính Vũ Đường người xã Đường Thâm, huyện Chân Định, nay là thông Thượng Hòa, xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.

Ông con một gia đình nông dân nghèo, nhưng có tư chất thông minh, rất hiếu học và học giỏi. Khoa Nhâm Dần (1842) niên hiệu Thiệu Trị thứ 2, ông thi hương trường Nam Định đỗ cử nhân. Khoa này trường thi Nam Định lấy đậu 20 người, do Tổng đốc Ninh Thái Nguyễn Đăng Giai làm chủ khảo, Bố chánh Quảng Yên Đặng Huy Thuật làm Phó chủ khảo. Qua 10 đạo bằng sắc gia đình ông Vũ Mai, cháu bốn đời còn giữ được, chúng ta biết sau khi thi đỗ, ông được bổ nhiệm các chức tri huyện Đan Phượng, Hà Đông, Giáo thụ phủ Đức Thọ, Thanh Hoá từ năm 1858 đến 1863. Rồi làm tri phủ Đoan Hùng, Phú Thọ năm 1864. Cũng năm này, ông được thăng Án sát sứ Hà Nội. Năm 1868 được thăng chức Thị độc. Thân mẫu của ông là Triệu Thị Thiểm, người đoan trang, liêm khiết, nhân từ, nhân lễ Đại khánh của nhà vua, ngày 10-5 năm Kỷ Tỵ, niên hiệu Tự Đức 20 (1869) được xét công ban thưởng và phong sắc Tòng ngũ phẩm nghi nhân.

Một đạo sắc đề ngày 15-5 niên hiệu Tự Đức 24 (1871) cấp cho ông về Sơn Tây chỉ đạo việc chống lũ lụt. Chúng tôi dịch sau đây:

Quan Tổng đốc Hà Ninh họ Bùi cấp bằng chiếu hội:

Hôm nay tiếp được công văn của tỉnh Sơn Tây cấp báo về việc phòng bị đê điều đương rất khẩn trương, vì nước sông dâng to. Đê có nguy cơ bị vỡ tràn, hiện đương phải sức cho dân phu canh phòng chống lũ lụt và yêu cầu chuyển quý chức đến tỉnh ấy làm việc. Khi nào đi xin cho biết. Vì vậy xin chiểu hội kính theo chỉ dụ của nhà vua đến nơi tỉnh lỵ mới Sơn Tây nhận trách nhiệm.

Nguyên bản tỉnh Niết đài mới nhậm, được thăng chức Bố chính tỉnh Sơn Tây, họ Vũ thi hành.

Ngày 15 - 5 năm Tự Đức 24 (1871)

Người sao lục công văn

Trịnh Khắc Mẫn

Ngày 22-5 năm Tự Đức 24 (1871) lại một đạo sắc nữa thăng cho ông về lĩnh chức Bố chính sứ Sơn Tây để trực tiếp đôn đốc việc canh giữ đê chống lụt, xin được dịch:

Quan Tổng đốc Hà Ninh họ Bùi cấp bằng như sau:

Nay tiếp công văn của Bộ Lại, vâng theo chỉ dụ nhà vua về việc tỉnh Sơn Tây công việc đang nhiều. Viên Quang lộc tự khanh, giữ chức Bố chính sứ họ Vũ gần đây thường cáo bệnh, không kham được công việc, được triệu về kinh đô đợi lệnh.

Án sát sứ Hà Nội là Vũ Đường, người thanh liêm, siêng năng được thăng hàm Hồng Lô tự khanh, lĩnh chức Bố chính sứ Sơn Tây Hàn lâm viện thị độc. Nay chuẩn y cho Án sát xứ Hà Nội được tiện đường đến nhậm chức, không phải vào kinh đô đợi lệnh nữa. Vậy thông tư để rõ.

… từ điếm canh Hà Trung về phía Tây mỗi điếm phải có hai dân phu túc trực và hai dân phu khuân vác phải tuân theo thường lệ thi hành hết địa phận tỉnh Sơn Tây mới thôi.

Vậy thông tư để quan Bố chính tỉnh Sơn Tây họ Vũ mới thăng hàm Hồng lô tự khanh chiểu theo mà chấp hành.

Ngày 22 - 5 năm Tự Đức 24 (1871)

Năm sau (1872), sau khi đê điều ở Sơn Tây đã được bồi bổ, ông đương làm Bố chính Sơn Tây lại được bổ về làm Bố chính Hà Nội.

Sang năm (1873), tình hình chính trị ở các tỉnh Bắc Kỳ đã trở nên rất phức tạp. Trong khi bọn giặc biển vẫn tiếp tục quấy nhiễu ở vùng ven biển thì bọn thực dân Pháp mượn cớ xin khai phóng thương mại với Vân Nam Trung Quốc để qua sông Hồng. Nhưng rồi bất ngờ tờ mờ sáng ngày 20 - 11 - 1873, Pháp bắn súng lớn từ tàu chiến vào thành Hà Nội suốt nửa giờ, nhằm trúng nơi làm việc hàng ngày của Tổng đốc Nguyễn Tri Phương. Và chúng nhanh chóng đem quân bộ tiến sát chân thành để vô hiệu hoá đại bác của ta. Chúng đẩy đại bác tới sát cửa Nam bắn thẳng vào. Cửa thành vỡ. Đây là nơi Nguyễn Tri Phương và con trai là phò mã Nguyễn Lâm chống giữ. Lâm bị trúng đạn chết. Nguyễn Tri Phương bị trọng thương vào bụng. Các cửa khác cũng lần lượt bị vỡ chỉ trong vòng một giờ đồng hồ. Thự đốc Bùi Đức Kiên bị tên cai tổng Đức bắt đem nộp cho Pháp để lãnh 100 quan tiền. Còn Khâm phái Phan Đình Bình, Bố chính Vũ Đường và Đề đốc Đặng Siêu đều bị Pháp bắt giải về Sài Gòn. Sau đó, chúng trao trả cho triều đình Huế và ông lại được sai ra Bắc làm Bang biện ở đồn Thục Luyện, châu Thanh Sơn tỉnh Thanh Hoá (sau thuộc tỉnh Phú Thọ).

Đạo sắc ngày 6 - 6 năm Tự Đức 32 (1879) cho thấy, năm này ông đã bị đau yếu, xin lược dịch như sau:

Sắc cho Bang biện ở đồn Thục Luyện là Vũ Đường quê xã Thượng Hòa, tổng Đồng Xâm, huyện Chân Định, phủ Kiến Xương, tỉnh Nam Định… bị đau yếu đáng được chẩn cấp, đã có thỉnh cầu. Nay duyệt y việc cấp phát để tỏ lòng thể tuất và rõ về hậu đạo, Kính thay!

Ngày 6 - 6 năm Tự Đức 32 (1879).

Khi ông mất, quan tài được chuyển về quê an táng. Tại từ đường thờ ông ở quê còn treo bức hoành phi có 4 chữ ´ĩ ằX °l Ãỉ(Khâm mông truy tặng) của vua Tự Đức ban năm Kỷ Tỵ (1869). Và đôi câu đối khảm trai của Niếp biện Hoàng Xuân Phúc người phủ Lý Nhân mừng ông năm Kỷ Tỵ (1869).

          槐 門 舊 蔭 豊 根 本 
          芝 誥 新 恩 賁 壤 泉 

Hòe môn cựu ấm phong căn bản,

Chi cáo tân ân bí nhưỡng tuyền.

(Cửa hòe tươi tốt nhờ gốc cũ.

Ân mới vua phong rạng cửu tuyền).

Thông báo Hán Nôm học 2003, tr. 98-101

PHẠM ĐỨC DUẬT

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 8
  • 1411
  • 3,343,380