TỔNG QUAN HỘI THẢO “DANH NHÂN BÙI QUANG DŨNG – CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP”

  19/07/2018

Giáo sư sử học Lê Văn Lan phát biểu tại Hội thảo

Kính thưa các vị đại biểu !

Kính thưa các nhà khoa học !

Như vậy là, sau một thời gian khẩn trương, tích cực chuẩn bị và đảm bảo lộ trình khách quan, khoa học phù hợp với tâm thức truyền thống của con cháu họ Bùi đất Hàm Châu nói riêng và ở Việt Nam nói chung, trong không gian văn hóa trang trọng nhưng gần gũi, thắm tình anh em, dòng tộc này, cuộc hội thảo khoa học Danh nhân Bùi Quang Dũng – Cuộc đời và sự nghiệp đã được tổ chức. Ban tổ chức hân hạnh được tiếp nhận hơn 2 chục bản tham luận từ các nhà khoa học thuộc các viện nghiên cứu khoa học ở Trung ương cùng các nhà khoa học ở Thái Bình và Ban chấp hành Cộng đồng họ Bùi Việt Nam. Với hàng loạt kết quả nghiên cứu thông qua những tham luận khoa học này, chúng ta bước đầu đã có được những căn cứ khoa học và thực tiễn cụ thể, có giá trị thuyết phục ở các cấp độ, mức độ và phạm vi khác nhau, để cùng nhau tin tưởng, cuộc hội thảo khoa học tầm quốc gia về cuộc đời và sự nghiệp của Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng chắc chắn sẽ thành công tốt đẹp.

Kính thưa các quý vị !

Tiếp cận cuộc đời và sự nghiệp của một nhân vật lịch sử cụ thể là Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng, theo bình diện của truyền thống lịch sử văn hóa dân tộc được nêu khái quát trên đây, hầu hết các bản tham luận đều được các nhà khoa học thể hiện từ một tâm thức chung là tri ân và tôn vinh cuộc đời và sự nghiệp của Bùi Quang Dũng, người có công lao to lớn đối với sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc ta vắt qua hai thế kỷ X – XI. Con người mà, bên cạnh những cống hiến đặc biệt, vẫn còn những khoảng trống trong thân thế và sự nghiệp, rất cần được thời gian và công sức trí tuệ các thế hệ con cháu chung tay làm sáng rõ. Đến với cuộc hội thảo này, hầu hết các bản tham luận của các nhà khoa học đã tập trung vào 3 mục tiêu chính: Một là, cố gắng hội tụ các nguồn tư liệu sử học, thư tịch học, văn hóa học, văn hóa dân gian,… đã có, khả dĩ góp phần tìm hiểu các khía cạnh liên quan đến thân thế và sự nghiệp của Bùi Quang Dũng; qua đó, xác lập những cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy để khẳng định vai trò, công lao đóng góp của ông đối với quê hương, đất nước thuở đương thời; Hai là, trên cơ sở các dự liệu và căn cứ khoa học đã nghiên cứu, khẳng định và đánh giá những giá trị di sản từ thân thế và sự nghiệp của “Minh Triết phu tử” Bùi Quang Dũng, nêu ra các giải pháp ứng dụng khả thi trong quá trình bảo tồn, khai thác và phát huy trong sự nghiệp giáo dục và phát triển văn hóa của con cháu dòng họ Bùi nói riêng và người dân đất Việt Nói chung; Ba là, bằng cách tiếp cận khoa học và các phương pháp nghiên cứu hiện đại, góp phần minh định tư liệu, thẩm định giá trị tư liệu, đính chính hoặc bổ khuyết những so lệch, thiếu hụt trong nhận thức, đánh giá của chính sử và các cá nhân đối với thân thế và sự nghiệp của danh nhân Bùi Quang Dũng.

Trước hết, phải nhận rõ rằng, để tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp của Trinh quốc công Bùi Quang Dũng, một con người có thân thế đặc biệt và những công trạng đặc biệt, không thể không trở lại với bối cảnh lịch sử Việt Nam vào khoảng thời gian từ giữa thế kỷ X đến đầu thế kỷ XI. Đó cũng là cách tiếp cận biện chứng và lịch sử để có những căn cứ thực tiễn, tạo tiền đề cho những nhận định, đánh giá về công lao đóng góp của một nhân vật đối với quá trình hình thành và xác lập ổn định nhà nước quân chủ phong kiến đầu tiên ở Việt Nam. Tham luận khoa học của PGS.TS. Nguyễn Đức Nhuệ, Viện Sử học được coi như những khái quát chung nhất về bối cảnh xã hội Việt Nam trong khoảng thời gian và không gian lịch sử – xã hội đặc biệt đó. Đây cũng là cơ sở khoa học và thực tiễn để các thế hệ hậu sinh có điều kiện nhận thức, nhận diện chân xác chân dung và diện mạo một cá nhân với lịch sử dân tộc nói chung và lịch sử một vùng đất nói riêng. Trải qua ngót mười thế kỷ chống Bắc thuộc, giai đoạn lịch sử này đã vừa như thể hiện được sức mạnh nội sinh dân tộc trước áp lực đồng hóa ngoại bang, vừa bộc lộ nạn cát cứ, đi ngược với nguyện vọng thống nhất cội nguồn, thống nhất dân tộc vốn khởi phát từ Thời đại Văn Lang các vua Hùng. Nhà nước Đại Cồ Việt ra đời là một thắng lợi tất yếu của lịch sử, một khi có những bậc hào kiệt cùng minh chủ đi đúng xu hướng cần có của dân tộc và ý chí độc lập trong lòng dân. Dấu ấn lịch sử thứ hai trong giai đoạn này là công cuộc chống ngoại xâm của Lê Hoàn và Lý Thường Kiệt. Và dấu ấn thường niên của các vùng đất nhà nước Đại Cồ Việt và Đại Việt sau đó là khẩn hoang, mở mang việc an cư lập nghiệp cho dân chúng.

Đứng trước sự gián cách về thời gian ngót chục thế kỷ với bối cảnh lịch sử đương thời của gần trăm năm hiện tồn cuộc đời và sự nghiệp danh nhân Bùi Quang Dũng, những nguồn sử liệu và ghi chép văn học thành văn thông qua những văn bia, gia phả và tư liệu truyền kể, tín ngưỡng dân gian đã có giá trị trọng yếu để giúp thế hệ hậu sinh có được căn cứ để nhận diện về một nhân vật lịch sử trong quá vãng. Nhóm các tham luận tập trung nghiên cứu di cảo thành văn gắn với cuộc đời và sự nghiệp tiền nhân Bùi Quang Dũng đã thể hiện một bước tiến mới đem lại hiệu quả khoa học trong quá trình thẩm định và đánh giá các tư liệu nghiên cứu. Nổi bật nhất trong số tư liệu Hán Nôm còn lưu giữ được là bản Hàm Châu Bùi gia phả ký, một cuốn gia phả quý hiếm, biên soạn từ năm 1777 ở Thái Bình; và bài văn bia Lý triều Thái tổ hoàng đế ngự chế Bùi gia Thái tổ, một tác phẩm thành văn quý hiếm, được cho là của vua Lý Thái Tổ để lại cho hậu thế. Nghiên cứu bản Bùi gia phả ký, tham luận của Bùi Xuân Sính đã khắc họa được những giá trị lịch sử văn hóa nổi bật từ những bài văn tế, bài châm, bản tựa gia phả đến những điều quy ước của dòng họ cùng những địa danh, đồng đất Hàm Châu. Đặc biệt, chiếm phần lớn số trang gia phả là sự trạng tướng quân Bùi Quang Dũng, những phần khác trong đó cấu trúc theo lịch đại thế thứ, sự trạng mỗi đời người, kèm theo lời bình ưu khuyết phân minh, hợp đạo lý, có sức cuốn hút và mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Vị thế của tướng công Bùi Quang Dũng được khẳng định một cách đặc biệt còn được thể hiện ở hệ thống các câu đối, đại tự, bia đá cùng hệ thống bút tích của các bậc minh quân như Lý Thái Tổ, Trần Thái Tông, Lê Thái Tông cùng các bậc danh nho như Lê Quý Đôn, Bùi Huy Bích, Nguyễn Công Trứ, Khiếu Hữu Sử, Phạm Văn Thụ,…Chính ý nghĩa nội hàm từ nguồn tư liệu đã là căn cứ để góp phần khẳng định giá trị văn hóa đặc biệt, cần được đi sâu nghiên cứu của bản gia phả quý hiếm này. Tiếp nối những nhận định, đánh giá nguồn tư liệu Hán Nôm này, tác giả Bùi Văn An với chùm bài khảo sát kỹ lưỡng đã có những nhận định quan trọng về bản văn bia Lý triều Thái Tổ Hoàng đế ngự chế Bùi gia Thái Tổ như một tác phẩm quý hiếm của vua Lý Thái Tổ để lại cho hậu thế. Chuyên gia Hán Nôm Đinh Khắc Thuân thông qua Di sản Hán Nôm về Trinh quốc công Bùi Quang Dũng đã đi đến khẳng định: “Đây thực chất là nguồn tư liệu quý, hiếm, nếu biết cách gạt bỏ bụi mờ thời gian che lấp ra, chúng ta hẳn sẽ chắt lọc được những hiểu biết đích thực về nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử trong giai đoạn đầu của thời kỳ độc lập tự chủ – thời Đinh và thời Lý đầy huy hoàng này”. Ngoài ra, Bùi Văn An và Đoàn Huy còn đi sâu khảo sát, đối chiếu để cung cấp thêm “Một số vấn đề cần làm sáng tỏ trong tư liệu nghiên cứu về Bùi Quang Dũng”. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Thanh đề nghị “Cần tiếp tục làm sáng tỏ thêm chân giá trị lịch sử của bản gia phả họ Bùi làng Đồng Thanh và chân dung danh thần Bùi Quang Dũng, từ đó góp phần làm sáng tỏ thêm, chân xác hơn về giá trị lịch sử của bản gia phả họ Bùi hiện lưu giữ tại nơi thờ tự Bùi Quang Dũng. Các chuyên gia của Bảo tàng Thái Bình (Vũ Đức Thơm, Đỗ Quốc Tuấn và Trần Thu Bình) đã cung cấp thêm “Tư liệu về việc xây dựng cầu đá, quán đá làng Đồng Thanh, xã Tân Bình”,…

Đối với nhân vật được quan tâm nghiên cứu trọng yếu nhất của cuộc hội thảo này là Bùi Quang Dũng, đa số tham luận đã được các nhà khoa học tiếp cận từ nhiều hướng, nghiên cứu từ nhiều giác độ khác nhau để đưa ra những nhận định, đánh giá khoa học về danh nhân Bùi Quang Dũng trong lịch sử. PGS. TS. Nguyễn Hữu Sơn thông qua các thư tịch Hán Nôm và các truyền thuyết dân gian để xác định những “Đóng góp của Trinh quốc công Bùi Quang Dũng với nhà Đinh và nhà Lý”. Nhà nghiên cứu họ Nguyễn khẳng định: “Bùi Quang Dũng là nhà chính trị, quân sự và kinh tế nổi bật dưới thời Đinh, đặc biệt có công khẩn hoang, xây dựng duyên hải Thái Bình. Việc xuống chiếu của Lý Thái Tổ cho họ Bùi ở Hàm Châu 3 ngôi cấm địa đã xác nhận tầm nhìn xa rộng và sự tri ân của đức vua Lý Thái Tổ với bề tôi có công mà thêm một lần khẳng định những đóng góp thực sự hiệu quả của danh tướng Bùi Quang Dũng với vương triều Lý ở tuổi xế chiều”. Nhà nghiên cứu sử học Đặng Hùng khắc họa rõ nét diện mạo/chân dung của Bùi Quang Dũng – Danh thần triều Đinh – Lý, từ đó, góp phần kiến giải/lý giải một sự thực lịch sử vì sao Bùi Quang Dũng không được ghi trong chính sử. Nhà nghiên cứu Lê Minh chỉ ra nét độc đáo và từ đó xác định vị thế đặc biệt của Bùi Quang Dũng khi được vua ban tôn hiệu Minh Triết phu tử – biểu hiện của minh triết Việt. Đồng thuận với mạch nghiên cứu đó, Bùi Văn An có tham luận mang tính khoa học cao thông qua việc nghiên cứu Bùi Quang Dũng với tôn hiệu Minh Triết phu tử – biểu hiện của giá trị minh triết truyền thống Việt Nam. Một điều dễ thấy là, khái niệm “Minh triết” thường được gắn với những tư tưởng, quan điểm, lời nói của bậc Thánh nhân. Trong lịch sử tư tưởng Việt Nam, thật hiếm gặp các cá nhân được gắn sự nghiệp của mình với tôn hiệu Minh triết. Có lẽ “Minh triết phu tử Bùi Quang Dũng” và “Minh triết Hồ Chí Minh” trên tiến trình lịch sử Minh triết Việt Nam là hai hiện tượng tiêu biểu, cần được đi sâu nghiên cứu tiếp. Tri ân công lao đóng góp của Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng còn được thể hiện qua các tham luận của Vũ Mạnh Quang khi nghiên cứu về công cuộc khai khẩn dựng lập ấp Hàm Châu hồi cuối thế kỷ X; Bùi Văn An với những lời giải về vai trò cụ thể của danh tướng Bùi Quang Dũng; Bùi Duy Long với tham luận về Đại trượng phu trong thời loạn; Bùi Phan Kỳ với những nhận định về nghĩa khí người họ Bùi qua cuộc đời và sự nghiệp Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng,…

Như vậy là đã rõ: Bùi Quang Dũng là người con họ Bùi có tài năng kiệt xuất, có đức độ được cộng đồng kính trọng và kẻ thù khiếp sợ. Với cuộc đời và sự nghiệp kéo dài 97 năm, ông đã có công lao vĩ đại trong việc giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn xứ quân, lập ra nhà nước Đại Cồ Việt, mở đầu cho triều đại phong kiến  quân chủ hùng mạnh ở Việt Nam, người có công khởi nghiệp cho nhà Lý và ổn định bền vững Thăng Long, giúp Lý Thường Kiệt đánh tan ngoại xâm, người có công khai phá mở rộng thêm đồng đất Thái Bình, giúp dân an cư lạc nghiệp. Tôn hiệu “Minh Triết phu tử” được Vua Lý Thái Tổ ban tặng cho ông là biểu tượng vô giá, bao quát cho mọi đánh giá cao cả nhất về cuộc đời và sự nghiệp của một con người vì dân, vì nước, xứng đáng được tôn vinh trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Trong số hệ thống các tham luận gửi đến hội thảo này, chúng ta hân hạnh được đón nhận một số tham luận viết về các nhân vật là người họ Bùi khác trong lịch sử gắn với quê hương Hàm Châu, Thái Bình. Chẳng hạn, Bùi Duy Lan với hai tham luận: Họ Bùi và cuộc chính biến thời Bình An Vương và Truyền thuyết về Lê Trang Tông và đôi điều về Đô thống Bùi Văn Kiệt; Phạm Minh Đức với tham luận Họ Bùi làng Đồng Thanh trong tiến trình lịch sử dân tộc; Bùi Văn Vượng với tham luận Từ việc nghiên cứu Bùi Quang Dũng đến nhận thức về họ Bùi trong cộng đồng các dòng họ Việt Nam; Đào Văn Hồng với nghiên cứu về nguồn gốc, lịch sử xây dựng từ đường phụng thờ Bùi Quang Dũng ở Hàm Châu, Thái Bình;…Kết quả nghiên cứu được thể hiện trong nhóm tham luận này về thực chất đã góp phần làm sáng tỏ thêm các căn cứ cụ thể để khẳng định truyền thống yêu nước và đóng góp công lao cho sự nghiệp dựng nước và giữ nước của con cháu họ Bùi nói riêng trên tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc.

Kính thưa các quý vị đại biểu và các nhà khoa học !

Bên cạnh những đóng góp khoa học cụ thể, quý báu và có giá trị nhiều mặt trong quá trình nghiên cứu các nguồn tư liệu để khắc họa chân dung và tri ân cũng như tôn vinh sự nghiệp vĩ đại của danh tướng Bùi Quang Dũng, hội thảo của chúng ta cũng đã được các nhà khoa học gợi mở một số vấn đề khoa học còn tồn nghi, một số khoảng trống trong cuộc đời và sự nghiệp của Trinh quốc công Bùi Quang Dũng cần được bổ khuyết và quan tâm nghiên cứu. Chẳng hạn, những dấu hỏi về sự vắng bóng của ông trong các ghi chép thông sử, trong các bộ chính sử qua các triều đại; Những khoảng trống trong thời gian 30 năm về quê ở ẩn tại miền Trinh Thạch, Phong Châu; Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng nằm ở vị trí nào trong thế đối sánh với các danh nhân có công với dân với nước qua các triều đại phong kiến Việt Nam; Danh tướng Bùi Quang Dũng trong môi trường văn hóa dân gian; Những hướng nghiên cứu tiếp theo,…?

Kính thưa các quý vị đại biểu ! Thật khó có một cuộc hội thảo khoa học nào có thể đạt được tham vọng giải quyết triệt để mọi vấn đề của một chủ đề hoặc một sự kiện – hiện tượng từ giác độ khoa học, hơn nữa, lại tham vọng nghiên cứu toàn diện và đầy đủ về cuộc đời và sự nghiệp của một con người vĩ đại như Bùi Quang Dũng. Tuy nhiên, với cuộc hội thảo mang tính khởi phát lần này, chúng ta đã thu nhận được nhiều kết quả nghiên cứu đáng khích lệ. Trong phạm vi dung lượng rất phong phú và đa dạng của nội dung các tham luận, việc tổng quan kết quả nghiên cứu một cách đầy đủ là bất khả.  Những thiếu sót hoặc khiếm khuyết trong quá trình tổng quan thuộc về khả năng của người được giao trọng trách này. Với phạm vi thời gian có hạn của cuộc hội thảo, kính mong các nhà khoa học có tham luận nhưng chưa có điều kiện trình bầy hôm nay thông cảm và lượng thứ. Kính mong các nhà khoa học có tham luận được nhắc đến chưa đầy đủ ở bản tổng quan này đại xá cho sự nông cạn khi được đón nhận và tìm hiểu các bản tham luận trong tay.

Chúng tôi kỳ vọng rằng, thành công của hội thảo hôm nay sẽ như một nguồn động lực quý báu, mở ra những bước nghiên cứu, khám phá tiếp theo về danh nhân Bùi Quang Dũng nói riêng và các thế hệ danh nhân của họ Bùi nói chung trên tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc. Thành công của hội thảo trước hết thuộc về thân thế – sự nghiệp và di sản của các bậc tiền nhân để lại cho con cháu họ Bùi; đó còn là công sức của con cháu họ Bùi đất Hàm Châu đã lưu giữ nguồn tư liệu máu thịt của ông cha; đồng thời, thành công của hội thảo hôm nay cần ghi nhận và tri ân các sản phẩm trí tuệ cùng công sức chuẩn bị cho hội thảo của các nhà khoa học, các nhà quản lý văn hóa và chính quyền các cấp của tỉnh Thái Bình.

Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn tất cả các quý vị !

Giáo sư sử học Lê Văn Lan

 

Tin liên quan:

Họp bàn tổ chức giỗ 1000 năm Thái tổ Trinh Quốc công, Anh dực tướng quân Bùi Quang Dũng (25/07/2018)

Phát biểu đề dẫn hội thảo khoa học "Danh nhân Bùi Quang Dũng - cuộc đời và sự nghiệp"

Hội thảo: Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng trong bối cảnh chính trị, xã hội thế kỷ 10

Đóng góp của Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng với nhà Đinh và nhà Lý

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN ĐƯỢC LÀM SÁNG TỎ TRONG TƯ LIỆU VỀ BÙI QUANG DŨNG (922-1018)

Bùi Quang Dũng - Danh thần hai triều Đinh – Lý

THIÊN SÁCH THƯỢNG TƯỚNG TRINH QUỐC CÔNG BÙI QUANG DŨNG

GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VĂN HÓA CỦA “HÀM CHÂU BÙI GIA PHẢ KÝ”

Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng với công cuộc khai khẩn lập ấp Hàm Châu hồi cuối thế kỷ X

Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng (922-1018) – trong tâm thức người dân và hậu duệ họ Bùi

Từ đường Thiên Sách Thượng Tướng quân Bùi Quang Dũng - Di tích lịch sử văn hóa quốc gia

Bình luận

Tin tức mới

Chúc mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20 - 11

Chúc mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20 - 11

Nhân ngày 20/11, xin trân trọng gửi tới các thầy, cô giáo, những lời chúc tốt đẹp, những bó hoa tươi thắm nhất! Hướng về các thầy, các cô với tấm lòng thành kính

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 9
  • 318
  • 2,067,397