Trinh Quốc công Bùi Quang Dũng (922-1018) – trong tâm thức người dân và hậu duệ họ Bùi

  06/03/2017

Bùi Quang Dũng (922-1018) là một vị tướng tài ba, một công thần Khai quốc triều Đinh. Với 97 tuổi đời, sống trải ba triều (Đinh, Tiền Lê, Lý), ông là một danh nhân trong lịch sử có nhiều đóng góp cho nước nhà, cho quê hương Thái Bình, cho gia đình và dòng họ.

Bùi Quang Dũng sinh ngày 10 tháng giêng năm Nhâm Ngọ (922) trong một gia đình nông dân, quê quán tại đất Phong Châu, huyện Bạch Hạc, tỉnh Vĩnh Phúc. Thân phụ và thân mẫu ông vốn sống thuần cẩn, hiền lành, giầu lòng nhân đức, ham làm điều thiện. Lúc còn nhỏ Bùi Quang Dũng được cha mẹ dạy dỗ chu đáo. Ông tỏ ra là một người cung kính hiếu đễ, thông minh được gia đình, họ hàng, làng xóm ai cũng quý mến. Khi đến tuổi trưởng thành ông có sức khỏe và trí tuệ hơn người, tài kiêm văn võ,  Năm 944 sau khi vua Ngô Quyền mất, đất nước lâm vào cảnh loạn 12 sứ quân. Trước cảnh loạn lạc nồi da nấu thịt, ông rất đau lòng và nuôi ý chí đem tài năng đức độ của mình ra giúp dân, giúp nước. Biết ông là người có tài, nhiều sứ quân đã đến mời ông đi theo họ, song ông đều từ chối vì ông là người minh triết có lòng yêu nước, thương dân, hiểu rõ thời thế thế thời, ông cho rằng họ không phải là bậc minh chủ. Biết được Đinh Bộ Lĩnh là người anh hùng có khí tượng Đế vương, sẽ làm nên nghiệp lớn cho nước nhà, ông đã đến ra mắt và được Đinh Bộ Lĩnh tin dùng. Bắt đầu từ đây, Ông đã đem hết tài năng ra phục vụ cho dân cho nước. Hai năm sau khi thống nhất đất nước, có giặc ở Kỳ Bố dấy lên, ông lại được vua phong làm Trấn Đông Tiết độ sứ, Tổng thống kiêm lý 3/10 đạo cả nước, có sở trị đóng ở thành Kỳ Bố (Thái Bình) để bình giặc. Chỉ một lần đến là bình xong giặc, ông được thăng là Đặc tiến Khai quốc, Thiên sách thượng tướng, tiến tước Tĩnh An Hầu, kế đó vua ban sách tặng phong cho tiên phụ của ông là Khải Tá Hầu, tiên mẫu là Khải Tá Hầu phu nhân. Rồi vua còn đặc tứ Thái ấp Hàm Châu cho ông làm đất ở và đất ăn lộc. Từ đây, vùng Đất Thái Bình trở thành quê hương của ông và con cháu. Ông trở thành vị Thái tổ khai cơ dòng họ Bùi Thái ấp Hàm Châu phát triến đến nay đã hơn một ngàn năm, có nhiều cống hiến vẻ vang cho dân tộc.

Những đóng góp to lớn cho dân tộc, cho đất nước và cho quê hương Thái Bình của Bùi quang Dũng thể hiên ở những mặt chủ yếu sau:

Một là: Ông đã có cống hiến cho dân cho nước bằng những hành động cụ thể:

  • Ở triều Đinh: Ông có ba cống hiến lớn lao nhất đó là:

+  Ông có công phò giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất đất nước, lập nên triều đại nhà Đinh thế kỷ X – Triều đại Phong kiến tự chủ đầu tiên của nước nhà.

     +  Khi làm quan dưới thời nhà Đinh, ông đã có công trong việc dẹp loạn, ổn định trật tự, kỷ cương xã hội, củng cố triều chính.

Với nhiệm vụ được giao quản lý 3/10 đạo cả nước có trị sở tại Kỳ Bố – Thái Bình, ông đã tổ chức nhân dân khai hoang, lập ra Thái ấp Hàm Châu và 5 làng Bùi trên địa bàn tỉnh Thái Bình, tổ chức phát triển sản xuất, phát triển kinh tế, giúp dân lưu tán được yên cư lập nghiệp, ổn định hậu phương quân đội, thực hiện kế sách bền gốc sâu rễ, làm cho dân giầu nước mạnh, thực túc binh cường để bảo vệ nền độc lập dân tộc.

  • Ở triều Tiền Lê: Ông lui về ở ẩn 30 năm tại động Trinh Thạch, giữ tròn tấm lòng trung dũng, trinh liệt theo quan niệm Nho giáo “Trung thần bất sự nhị quân” (Tôi trung không thờ hai vua) của một vị Khai quốc công thần với nhà Đinh. Đồng thời, ông cũng như vua Lê Đại hành đều đã biết kìm chế những bất đồng chính kiến, gạt bỏ cái lợi trước mắt của một dòng họ, của việc phục hồi triều đại mà ông đã xả thân, gắn bó trước đây để lo lợi ích lâu dài vì quyền lợi cả dân tộc, tránh xảy ra nội chiến, góp phần cùng quân dân cả nước đoàn kết dưới sự lãnh đạo của vị vua mới Lê Đại Hành làm nên chiến thắng vĩ đại chống quân xâm lược Tống (Trung Quốc) năm 981
  • Ở triều Lý: Ông đã gạt bỏ quan niệm “Trung thần bất sự nhị quân” để cùng con trai là Bùi Quang Anh, theo lời mời của vua Lý Công Uẩn trở về triều, tiến hành dẹp xong loạn ở Kỳ Bố (Thái Bình) lần thứ 2, góp sức cùng triều đình nhà Lý trong công cuộc bình nhung, dẹp loạn, thống nhất đất nước, củng cố niềm tin của nhân dân, xây dựng và phát triển đất nước.

        Hai là: Với tư tưởng, đạo đức và phong cách sống, Bùi Quang Dũng đã để lại cho đời một tấm gương sáng, như lời vua Lý Công Uẩn đã ngợi ca: “Hiếu trung vẹn cả đôi đường, tiết nghĩa song toàn hai chữ. Đó là điều hiếm thấy, hiếm nghe bậc nhất từ cổ chí kim ở thế gian này.”([1])

        Ba là:  Bùi Quang Dũng là Thái tổ khai cơ một dòng họ Bùi ở Thái ấp Hàm Châu – Thái Bình. Trải trên một ngàn năm đến nay, dòng họ đã có nhiều thế hệ hậu duệ định cư ở khắp các vùng trong cả nước, với nhiều nhân vật hậu duệ tài, đức kiệt suất, cống hiến suất sắc cho dân tộc, cho đất nước và quê hương Thái Bình. Đúng như lời cầu mong của vua Lý Công Uẩn trước đó: “Cầu mong trời đất chứng giám cho đức tính trung liệt của Mỗ, tiếp phúc họ Bùi này, đời đời sinh ra con cháu anh tài kế thế, để giúp vua nước nam ta, bảo vệ nước nam ta…”([2])

       Bốn là: Những ghi chép, trùng tu, Lưu giữ gia phả cùng những tư liệu, hiện vật lịch sử khác liên quan (bao gồm cả vật thể và phi vật thể) về Thái tổ Khai cơ Bùi Quang Dũng và dòng họ Bùi ấp Hàm Châu, được dòng họ coi là gia bảo, nhân dân giữ gìn, tri ân, nó tồn tại suốt hàng ngàn năm nay. Đây là một di sản vô vùng quí giá của tiền nhân truyền lại cho cho thế hệ hôm nay và mai sau . Những tư liệu này, không chỉ giúp chúng ta hiểu biết về cuộc đời và sự nghiệp của Bùi Quang Dũng và hậu duệ của ông, mà còn giúp chúng ta hiểu biết nhiều hơn nữa về nhiều sự kiện và nhân vật lịch sử cùng những tác phẩm đặc biệt giá trị của họ để lại cho hậu thế.

Đáng quí nhất đó là 2 văn bản cổ, quan trọng Cuốn “Thái ấp Bùi tộc Hàm Châu phả ký” và Bài văn bia “Lý triều Thái tổ Hoàng đế ngự chế Bùi gia Thái tổ sự trạng bia văn”([3]) ,cùng pho tượng cổ tại đình Bùi Xá, xã Minh Lãng. và chiếc mũ thờ ở thôn Đồng Đức xã Phúc Thành. Ngày nay, sau gần một thiên niên kỷ, nhìn lại bối cảnh lịch sử ở nửa sau thế kỷ X, đầu thế kỷ XI, chúng ta thấy được những bước thăng trầm của lịch sử nước nhà trong giai đoạn đó, Với vai trò đặc biệt quan trọng của nhà Đinh, đã dẹp loạn 12 sứ quân, chấm dứt tình trạng cát cứ, hình thành nhà nước độc lập tự chủ, xây dựng đất nước và đã đạt những thành tựu  lớn trên nhiều lĩnh vực. Tiếp sau, là việc Lê Hoàn lên Ngôi vua lãnh đạo toàn dân tiến hành một cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống thắng lợi vẻ vang vào năm 981. Đến triều Lý, Nhà vua Lý Công Uẩn tiếp tục công cuộc dẹp loạn, củng cố triều chính, kháng Tống bình, Chiêm, thực hiện việc dời đô về Thăng Long – Hà Nội. Cải cách chính trị và kinh tế đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển rực rỡ.

     Gắn mình trong bối cảnh lịch sử ấy, Bùi Quang Dũng đã vượt qua muôn vàn thử thách, có khổ cực và gian truân, có tiến – thoái và thăng – trầm, có vinh quang và cay cực. Xuyên suốt thân thế và sự nghiệp của ông, chấp nhận đương đầu với mọi hoàn cảnh, vẫn lấp lánh, sáng lên tài năng, đức độ của con người nghĩa khí, tận lòng với nước, với dân, xứng đáng được các thế hệ con cháu dòng họ Bùi và người dân đất Việt tri ân, tôn vinh và coi đó là tấm gương tiết tháo, quên mình vì sự tồn vong của dân tộc.

   Nhân dịp, ngày giỗ 997 năm của Bùi Quang Dũng sắp tới, người viết bài này xin ghi lại đôi dòng hiểu biết của mình giới thiệu về bốn cống hiến chủ yếu của của ông với quê hương và đất nước, như một nét tâm nhang thành kính tri ân trước anh linh Người cùng các bậc tiền nhân đã hết lòng dâng hiến vì sự tồn vong và phát triển của đất nước và dân tộc Việt Nam.                                      

 ([2]) Trích trong nội dung văn bia “Lý triềuThái tổ hoàng đế ngự chế Bùi giaThái tổ sự trạng bi văn”

3] Tấm bia thờ tại Từ đường đã bị thất lạc, chưa tìm lại được. Nội dung văn bia còn ghi lại trong gia phả

(Theo Báo Người Hà Nội)

Tin liên quan:

Bùi Quang Dũng - Danh thần hai triều Đinh – Lý

THIÊN SÁCH THƯỢNG TƯỚNG TRINH QUỐC CÔNG BÙI QUANG DŨNG

Biết thêm một áng văn hào sảng của vua Lý Thái Tổ về công tích vị Thái tổ họ Bùi

 

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 3
  • 1145
  • 1,536,100