VĂN CHỈ THỌ XƯƠNG - MỘT DI TÍCH CẦN ĐƯỢC BẢO TỒN

  24/01/2017

Trong ngõ nhỏ 222 trên phố Bạch Mai bây giờ, Văn Chỉ Thọ Xương bị khuất lấp bởi những nhà cao san sát. Không gian của di tích năm xưa đã bị thu hẹp, những hiện vật đã một thời gắn bó với nơi đây cũng gần như vắng bóng… Sự hiện hữu của một di tịch đã bị chiếm dụng, biến dạng và xuống cấp khiến cho những người còn lưu luyến với nơi đã từng tôn vinh những ông Nghè, ông Cống của vương triều Nguyễn trên đất Thăng Long xưa thực sự chạnh lòng …

TÌM VỀ VĂN CHỈ NGÀY XƯA

Khi nói về phong tục hương đảng của nước Việt đăng trên báo Đông Dương tạp chí, học giả Phan Kế Bính có viết: “Mỗi làng có một văn từ hoặc văn chỉ. Đàn lộ thiên gọi là văn chỉ. Văn từ, văn chỉ để thờ riêng những bậc khoa hoạn trong làng. Có làng hiếm văn học, chưa có người hiển đạt thì thờ đức Khổng tử gọi là Tiên thánh sư để làm chủ trường cho việc học trong làng …”.

Ở cấp tỉnh có văn miếu tức toà nhà xây dựng quy mô, còn ở cấp huyện, xã Văn chỉ là một khuôn viên mà phần lớn ở giữa đồng, gồm có một nền lát gạch lộ thiên bên trên xây những bệ gạch đặt bát hương. Mỗi năm xuân thu nhị kỳ hội Tư văn hàng huyện (hoặc hàng xã) tới làm lễ cúng Khổng tử và các bậc khoa bảng của địa phương.

Huyện Thọ Xương tới đời Nguyễn vẫn là một huyện quan trọng của phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội nên các nhà nho đã thay thế văn chỉ lộ thiên bằng những toà nhà, không to bằng Văn miếu nhưng cũng có đủ hậu cung, đại bái, tả vu, hữu vu để thờ Khổng tử và các bậc tiên hiền của huyện Thọ Xương.

Trong văn bia đền thờ tiên hiền huyện Thọ Xương có bài ký gi rõ: “… Năm Nhâm Thìn (1832) bọn thân sĩ chúng ta cảm kích nhớ tới phẩm chất đạo đức của các bậc tiên hiền, nên bàn cách khiến cho được lưu truyền mãi, tham khảo quy chế thờ phụng ghi thành ước lệ.

Năm 1836 các thân sĩ đem ý định đó bàn với vị tiến sĩ khoa Bính Tuất (1826) người thông tự Tháp là Vũ Hoán Phủ rồi chọn nơi làm đền thờ ở phường Hồng Mai, phía nam huyện. Đền chính xây toàn bằng gạch, mặt hướng về phương đông. Năm gian bái đường, nhà bên tả bên hữu đều lợp ngói, cột phía ngoài và tường xung quanh đều xây gạch, khoảng giữa trồng hoa, lại đặt thêm ruộng tế và ao tất cả 8 mẫu, 7 sào, 10 thước …

… Ngay từ khi ban đầu, khi thân sĩ  ta đề  xướng ra thì ông Bùi Huy Tùng người Hà Khẩu thuộc bản huyện đã vui lòng xuất của nhà hàng ngàn quan đưa cúng vào đó, lại tự mình trông nom việc từ đầu đến cuối …”.

Nhìn lại lịch sử có thể thấy Văn Chỉ Thọ Xương có một ý nghĩa lớn lao trong lịch sử 1.000 năm Thăng Long Hà Nội. Đây không chỉ là nơi tế lễ hội họp của giới sĩ phu, Văn hội Thọ Xương với những tên tuổi như: Vũ Tông Phan, Hà Tông Quyền, Nguyễn Văn Lý, Lê Duy Trung, Nguyễn Văn Siêu, Bùi Huy Tùng, Đặng Huy Tá … mà còn là tâm điểm để tập hợp quanh mình những địa điểm hoạt động văn hoá khác … được mở ra nhằm giáo dục tuyên truyền cho mọi người tinh thần yêu nước, đạo lý làm người, phép tu thân dưỡng tính, nối tiếp truyền thống của các bậc đi trước.

Ông Nguyễn Mạnh Trừng, trưởng ban trị sự đền Văn Chỉ hiện nay nhắc lại hình ảnh của đền Văn Chỉ trong ký ức một thời của mình với một niềm nuối tiếc: “Ông nội tôi trông nom cửa đền từ lâu lắm. Ngày nhỏ tôi vẫn hay tha thẩn chơi ở đây. Ngày ấy trước đền có một cái ao rộng, lúc làm tàu điện người ta lấp mất ao … Bên trong đền có 3 khánh đá, 1 tấm bia, 2 phỗng đá và 3 ban thờ cuốn … Sau này khi di tích được bàn giao cho một trường học, tôi không có dịp qua lại đây nhiều nữa. Nghe đâu một số di vật của Văn Chỉ Thọ Xương đã được chuyển về Văn miếu Quốc Tử Giám. Bây giờ di tích được bàn giao thì đã không còn được như xưa …”.

Một trung tâm văn hoá đứng đầu và khởi xướng phong trào chấn hưng văn hoá Thăng Long buổi đầu triều Nguyễn giờ đây đã không còn được nguyên vẹn như xưa, đó là một thực tế không thể phủ nhận. Mảnh đất 8 mẫu, 7 sào, 10 thước giờ còn lại 5 gian bái đường với mái ngói xô lệch. Bên trong, hậu cung và bái đường đã bị cải tạo và phá vỡ nghiêm trọng, nguyên trạng không còn. Khuôn viên di tích bị thu hẹp và bị các gia đình xung quanh lấn chiếm vào sát di tích, các câu đối khắc ngoài cổng và phía trong hậu cung đã bị lớp vôi mới vô tình che lấp …

Hỏi chuyện Văn Chỉ Thọ Xương bây giờ với Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc, ông cũng ngậm ngùi: “gần chục năm trước Văn Chỉ Thọ Xương được nhường cho trường tiểu học Hùng Vương. Giáo sư Hoàng Dung trong Ban quản trị của trường đã đến hỏi tôi về Văn Chỉ, tôi trả lời về nguồn gốc và người có công lao sáng lập ra Văn Chỉ. Ông Dung có làm một nghĩa cử là cho chuyển tấm bia bị vỡ để bên trái cổng vào nhà Bái đường. Bây giờ chỗ tấm bia đã bị chiếm dụng. Thật xót xa cho những người làm công tác bảo tồn di tích …”.

BAO GIỜ DI TÍCH ĐƯỢC BẢO TỒN

Khoảng thời gian là nơi học tập của trường tiểu học Hùng Vương và nơi đào tạo và thực hành của Trường kỹ thuật ăn uống đã khiến Văn Chỉ Thọ Xương bị biến dạng và thay đổi rất nhiều. Sự xuống cấp của di tích cũng là nỗi khắc khoải của con cháu họ Bùi khi công tao của ông Tú lĩnh Bùi Huy Tùng đang ngày càng bị phá bỏ. Ước nguyện noi gương tiên tổ đã khiến họ cả già cả trẻ cùng nhau phối hợp với phường làm hồ sơ di tích đưa lên chính quyền thành phố.

Tuy nhiên đến giờ bài toán bảo tồn di tích vẫn là sự trăn trỏ của lãnh đạo phường Cầu Dền. Chị Trần Thị Kim Oanh - phó chủ tịch UBND phường cho biết: sau khi Văn Chỉ Thọ Xương được thành phố xếp hạng di tích lịch sử văn hoá (ngày 26/1/2006) phường cũng đã cho sửa lại một số hạng mục. tuy nhiên đây mới chỉ là tạm thời vì thực tế nơi đây đã xuống cấp nghiêm trọng. Hơn nữa một phần di tích vẫn chưa được trường học bàn giao lại cho phường … Sắp tới phường sẽ tổ chức các buổi họp để thống nhất ý kiến đề xuất về việc bảo tồn di tích …

Hy vọng rằng với nỗ lực của UBND phường, với sự lưu tâm của thành phố và quận Hai Bà Trưng, Văn Chỉ Thọ Xương sẽ nhanh chóng được khôi phục lại diện mạo đích thực của mình và trả lại ý nghĩa như ngày xưa nó từng có, bởi đây chính là nơi tôn vinh các nhà danh nho và nền học vấn Thăng Long Hà Nội. Bảo tồn di tích Văn Chỉ Thọ Xương để nơi đây trở thành địa chỉ văn hóa của người Hà Nội cũng chính là món quà thiết thực tặng cho Hà Nội khi nghìn năm tuổi.

GIA PHÚ (báo Người Hà Nội)

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Lịch vạn niên
Lượt truy cập
  • 3
  • 2399
  • 1,537,355